ازدحام بود . همهء مسجدها چنين بود بجز مسجد الحرام كه به پاس حرمت ، مسجدها را همانند آن نمىكردند . رواق دويست ذراع بود و بر ستونهاى مرمر بنا شده بود كه از آن خسروان بوده بود و زير طاق آن همانند كليساهاى رومى بود . دور صحن خندقى كندند كه كس در داخل آن بنا نسازد . مجاور مسجد براى سعد خانه اى ساختند كه اكنون قصر كوفه است . و راه نقبى به طول دويست ذراع از آنجا به مسجد مىرسيد و خزينه ها را در آن جاى دادند بنا را روزبه از آجر بناى خسروان در حيره ساخت . پشت صحن مسجد پنج معبر بزرگ نهادند و طرف قبله چهار معتبر و سمت مشرق سه معبر و در سمت مغرب سه معبر . قبيلهء سليم و ثقيف را پشت صحن كنار دو معبر بزرگ جا دادند ، همدان كنار معبر ديگر و بجيله كنار معبر ديگر و تيم و تغلب كنار معبر آخرين جا گرفتند . در جهت قبله صحن ، بنى اسد نزديك معبر جا گرفت ، ميان بنى اسد و نخع نيز معبرى بود ، ميان نخع و كنده نيز معبرى بود ، ميان كنده و ازد نيز معبرى بود . در مشرق صحن انصار و مزينه را بر يك معبر جا دادند و طايفهء تميم و محارب را بر يك معبر و اسد و عامر را بر يك معبر . در مغرب صحن بجاله و بجيله را بر يك معبر جا دادند و جديله و گروهى متفرق را بر يك معبر و جهينه و گروهى متفرق را بر يك معبر . اينان مجاوران صحن بودند و مردم ديگر در ميان آنها و ماوراى آنها بودند . جاها به ترتيب سهم تقسيم شد . اين معبرهاى بزرگ بود و معبرهاى ديگر مقابل آن ساختند كه به اين معبرها مىرسيد و معبرهاى ديگر كه موازى آن بود و وسعت كمتر داشت و محل آن پستتر بود . محله ها ما بين معبرها بود . اين معبرها را بيرون صحن پديد آوردند و جنگاوران قادسيه و پيش از قادسيه را به ده گروه در آن جا دادند .