محمد بن جرير الطبري ( مترجم : پاينده )
584
تاريخ الطبرى ( فارسي )
كه آنجا بود به تصرف آورد و اردوان بيامد و قوم براى پيكار صف كشيدند و شاپور پسر اردشير به مقابله اردوان رفت و در ميانه پيكار شد و در بنداز دبير اردوان بدست شاپور كشته شد و اردشير سوى اردوان شد و او را بكشت و بسيار كس از كسان وى كشته شد و باقيمانده گريزان شدند . گويند اردشير پياده شد و سر اردوان را لگدمال كرد و آن روز اردشير را شاهنشاه نام دادند . آنگاه اردشير از محل خويش سوى همدان رفت و آنجا را بگشود و جبل و آذربايجان و ارمينيه و موصل را نيز به جنگ تصرف كرد . سپس از موصل سوى سورستان رفت كه همان سواد بود و آن را به تصرف آورد و بر كنار دجله روبروى شهر طيسبون كه در شرق مداين بود در جهت غرب شهرى بساخت و آن را « به اردشير » نام كرد و آن را ولايتى كرد و بهرسير و رومقان و نهر درقيط و كوثى و نهر جوبر را بدان پيوست و عاملان بر آن گماشت . آنگاه از سواد سوى اصطخر رفت و از آنجا سوى سيستان و گرگان رفت و از آنجا آهنگ ابر شهر و مرو كرد و از آنجا سوى بلخ و خوارزم رفت كه مجاور خراسان بود و از آنجا سوى مرو بازگشت و جمعى را بكشت و سرشان را به آتشكدهء آناهيد فرستاد آنگاه از مرو سوى فارس رفت و در شهر گور مقر گرفت و فرستادگان شاه كوشان و شاه طوران و شاه مكران به اطاعت پيش وى آمدند . آنگاه اردشير از گور سوى بحرين رفت و سنطرق شاه آنجا را محاصره كرد و او به ناچار خويشتن را از حصار شهر بيفكند و ساحل جان بداد . آنگاه سوى مداين رفت و آنجا بماند و تاج به پسر خويش شاپور داد . گويد به دهكدهء لار از روستاى كوجران ، از روستاهاى ساحل اردشير خره ملكه اى بود كه تعظيم و پرستش او مىكردند و مال و گنجينه و سپاه فراوان داشت و اردشير شهر وى را محاصره كرد و او را بكشت و مال و گنجينهء بسيار به دست آورد . گويند : اردشير هشت شهر بنيان كرد كه از جمله شهر : رام اردشير و شهر ريو -