« او - مهتدى - از افاضل خلفا بود . مردى عابد و پرهيزگار و نيكو سيرت ، و در طريقهء خويش تشبّه به عمر بن عبد العزيز كردى و گفتى كه من شرم مىدارم كه در بنى اميّه مثل عمر عبد العزيز باشد ، و در بنى عبّاس نباشد . مهتدى به مظالم نشستى و حكمها نيكو كردى . . . » ( تجارب السّلف ، ص 186 ) . ص 1284 ، س 20 : كاتب مهتدى ، در متن ما « ابو صالح احمد بن عماره » خوانده شده است كه در منابع چنين نامى نيافتم . در تاريخ طبرى ، از دبيران بزرگ وى ياد شده است ( ج 12 ، ص 1790 ) : ابو صالح عبد الله محمّد بن يزداد ، و عبد الله بن منصور ، و ابو الفرج . جعفر بن عبد الواحد ، و چند تن از برادران مهتدى ، بر او نماز كردند به روز پنجشنبه به دوازده روز بازمانده از رجب سال دويست و پنجاه و شش . ( تاريخ طبرى ، ج 12 ، صص 1823 و 1831 ، الكامل ، ج 7 ، ص 233 ) . نقش انگشترى مهتدى درست به نظر نمىرسد . در مجمل التواريخ و القصص ( ص 362 ) ، نقش انگشترى مستعين چنين آمده است : رافه الله باحمد . ص 1284 ، س 25 : در تاريخ طبرى ( ج 12 ، ص 1822 ) : احمد بن متوكل نامبردار به ابن فتيان ، المعتمد على الله ، به روز سه شنبه سيزده روز از رجب گذشتهء سال دويست و پنجاه و شش خليفگى يافت . نيز ر . ك : الكامل ، ج 7 ، ص 235 . ص 1285 ، س 1 : « نسب و حليت او : ابو العبّاس احمد بن جعفر المتوكّل ، و مادرش ام ولد ، نام او فتيان . . . » ( مجمل التواريخ و القصص ، ص 366 ) . نخجوانى نكته اى بديع مىگويد ( تجارب السّلف ، ص 189 ) : « با معتمد بيعت كردند . . . و او ضعيف راى بود ، و برادرش الموفّق طلحه بر او و بر دولت او غالب . و دولت معتمد وضعى غريب داشت ، خطبه و سكّه و نام امارت مؤمنان به نام او بود ، امّا امر و نهى و ترتيب و عزل و حلّ و عقد برادرش مىكرد . . . » معتمد به قول طبرى ( ج 12 ، ص 1890 ) ، به سال دويست و شصت و يك ، دوازدهم شوال ، پسر خويش ، جعفر را ولى عهدى داد و او را المفوّض الى الله خواند ، صاحب تاريخ گزيده ، حمد مستوفى مىگويد ( ص 332 ) : « معتمد ، در اول ، پسر خود جعفر را وليعهد كرده بود و المفوّض باللَّه لقب داده ، و بعد از او