محمد بن جرير الطبري ( مترجم : بلعمي )
1540
تاريخ الطبرى ( تاريخنامه طبرى ) ( فارسي )
« . . . از كرمان شاهان تا زبيديه هشت فرسنگ ، و از آنجا تا مرج كى قلعه اى است نه فرسنگ ، و از مرج تا حلوان ده فرسنگ » ( همان ، ص 163 ) . « . . . از زبيديه تا شهر مرج القلعه 9 فرسخ است و اين شهرى است خرم با حصارى زيبا و آبهاى جارى و گوسفندان رايگان گونه . . . » ( ترجمهء صورة الارض . ترجمهء دكتر شعار ، ص 103 ) « شهرهاى مشهور جبال همان است كه برشمردم يعنى همدان . . . مرج ، طزر . . . » ( همان ، صص 105 و 102 ) « ابن حوقل در وصف مرج القلعه گويد شهرى است داراى بارويى مهم و حول و حوش آن روستاهاى پرجمعيت و خوب وجود دارد . يعقوبى حكايت مىكند كه در مراتع آن خلفاى عباسى ايلخى اسبان خود را نگاه مىداشتند . چهار فرسخ آن طرف اينها چمن طرز واقع است كه به قول مقدسى آثارى از يك قصر ساسانى در آنجا وجود داشته و به گفتهء ياقوت ، خسروجرد پسر شاهان آن را بنا كرده بود . « طزر بازارهاى خوب داشته و دور نيست قصر يزيد كه جغرافى نويسان ديگر جز ياقوت آن را ذكر كرده اند همانجا بوده است . شش فرسخ بعد از طزر زبيديه است . . . » ( جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ترجمهء محمود عرفان ، ص 207 ، و نيز : احسن التقاسيم ، ترجمهء دكتر على نقى منزوى ، صص 73 و 188 و 587 ) . ص 509 ، س 19 و 24 : « رفيعت » ، در نسخه هاى اساس و فب صريح است ، ولى در نسخهء فا ، نخست « وفيعت » بى نقطه آمده است و سپس « رفيعت » . و البته صورت آمده در متن درست است : « رفيعة ، قصّه كه بردارند » ( الصراح من الصحاح ، ص 197 ) . « الرفيعة ، قصّه كه به كسى بردارند » ( دستور الاخوان ، ج 1 ، ص 305 ) . « رفيعة ، كسفينة ، قصّه كه بردارند » ( منتهى الارب ، ص 464 ) . ص 510 ، س 11 : بنى عبس در نسخه ها به صورتهاى گوناگون آمده است . متن تاريخ طبرى مىگويد ( ج 5 ، ص 2606 ) : « . . . فانّهم كانوا يسكتون لا يقولون سوء و لا يسوغ لهم و يتعمدون ترك الثناء حتى انتهوا الى بنى عبس فقال محمد انشد باللَّه رجلا يعلم حقا الا قال . . . » در الكامل هم ماجرا را نقل مىكند و بنى عبس را نام مىبرد ( ج 3 ، ص 6 ) .