با زنان خوردى ، و بدان روزگار سراى زنان را شبستان گفتندى . چون ضحّاك مست گشت او را ياد آمد عادت خويش ، گفت شبستان خواهم تا آنجا خوشتر خورم ، گرشاسب عادت او دانسته بود ، گفت اينجا سيوستانست نه شبستان ، و سيو مرد مرد را گفتندى بدان روزگار - و سيستان بدان گويند كه هميشه آنجا مردان مرد باشند [ 1 ] ، و مردى مرد بايد تا آنجا بگذرد ، چون اين سخن گفته شد ، ضحّاك شرمناك شد ، گفت اى پهلوان راست گوئى ، ما بسيوستانيم نه بشبستان ، از پس از آن اينجا را سيستان گويند به يك حرف كمتر كه واو است ، اما زاول از آن گويند كه همه شهرها كه كردند بدين عالم ، يا بلب دريا كردند ، يا بنزديك كوه ، زيرا كه جواهر و چيزهاى بزرگ از دريا خيزد ، و معادن از كوه باشد ، اينجا كه بنا كردند گفتند همه چيزهاء ما از آب و گل بايد ساخت ، اينجا يك حرف بگفتار اندر فرو شد كه كاف باشد ، زاول گفتند [ 2 ] . اما زرنگ بدان گفتند كه بيشتر آبادانى و رودها و كشت زارها زال زر ساخت ، چنانك زالق العتيق گويند اندر پيش زره و زالق [ 3 ] الحديث كه معرّب كرده‌اند ، آن زال كهنست و زال نو . و او را

--> [ 1 ] آنچه معتقد علماى علم لغت است ، سيستان مصحف سگستان است كه مملكت سكه ها باشد و اين « سكه » مردمى بوده‌اند از عشاير آريائى كه بعد از انقراض دولت هخامنشى در حدود ( 130 ق . م ) در اوايل عهد اشكانيان وارد آن سرزمين شده و تا سند و پنجاب را تحت متصرفات خود قرار دادند و قبل از آن نام سيستان « زرنگا » بوده است كه نام شهر « زرنگ » از ان گرفته شده است - شهر زرنگ كه مركز داستانهاى اين كتابست حالا در نزديك سر حد شرقى سيستان و جزء ملك افغانستان واقع است ، اين شهر در هجوم تيمور خراب شد و در فتنه هاى ازبك و هرج و مرج اواخر عهد صفويه و انقراض ملوك سيستان از عمران افتاد و امروز در محل آن شهر قريهء كوچكى است معروف به « ناد على » و در جنب آن قريه تلّ بزرگيست و بر فراز آن تل هنوز آثار خرابه هاى ارگ زرنگ بر پا و قلعه و با روى كهن آن برجاست ( براى تكميل معنى سگستان بمقدمه مراجعه شود ) . [ 2 ] اين وجه تسميه بافسانه شبيه است . و بدرستى وجه تسميه و ريشهء اين لغت معلوم نيست - برهان قاطع گويد : نام ولايت سيستان است و نام قومى و طايفه‌اى بود ، و نام شعبه‌اى از موسيقى است و يكى از هفت زبان فارسى باشد كه آن را زاولى ميگفته‌اند و اكنون متروكست . [ 3 ] زالق را « جالق و ژالق » هم نوشته‌اند .