دوم اينكه : بعد از آنكه عموميت جمله * ( « فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِه أَحَداً » ) * به وسيله جمله * ( « إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ » ) * شكسته شد ، به صورت عام مخصص در آمده كه مىتواند باز هم تخصيص بخورد ، هم چنان كه در مورد بحث در باره انبيا تخصيص خورده ، چون آيات قرآنى دلالت دارد بر اينكه بر آن حضرت وحى مىشود ، مثلا فرموده : « إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِه » « 1 » ، و نيز دلالت دارد بر اينكه وحى يكى از مصاديق غيب است . بنا بر اين ، يك پيغمبر دسترسى به غيب دارد ، هم چنان كه رسول دارد ، البته اين در صورتى است كه مراد از رسول در جمله * ( « إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ » ) * مقامى مقابل مقام نبوت باشد ، و اما اگر منظور مطلق كسانى باشد كه از ناحيه خدا به سوى خلق گسيل مىشوند نبى هم از همان كسان است ، هم چنان كه آيه زير بر اين معنا شهادت مىدهد : « وَما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلا نَبِيٍّ . . . » « 2 » چون نبى را هم ارسال شده مىداند ، و آيه « وَما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ » « 3 » پس نبى هم مانند رسول جزو استثنا شدگان از عموم نفى است ، بدون اينكه عموم مذكور نيازمند به تخصيص جديدى بشود . و همچنين در مورد امام به آن معنايى كه قرآن كلمه امام را در آن استعمال مىكند ، چون خداى تعالى امام را به صفت صبر و يقين توصيف كرده ، مثلا مىفرمايد : « وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَكانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ » « 4 » ، و نيز امامان را چنين توصيف كرده كه پرده و حجاب از پيش رويشان برداشته شده ، مثلا فرموده : « وَكَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » « 5 » ، و نيز فرموده : « كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ » « 6 » و ما در بعضى از مباحث سابق در اين باره سخن گفتيم . و اما ملائكه آنچه از وحى آسمان كه قبل از نزولش حمل مىكنند ، و همچنين آنچه

--> ( 1 ) ما به تو وحى كرديم ، همانطور كه به نوح و پيغمبران بعد از او وحى كرديم . سوره نساء ، آيه 163 . ( 2 ) ما قبل از تو هيچ رسول و پيامبرى نفرستاديم ( مگر اينكه . . . ) سوره حج ، آيه 52 . ( 3 ) ما در هيچ شهر و آبادى پيامبرى نفرستاديم ( مگر اينكه . . . ) سوره اعراف ، آيه 94 . ( 4 ) و ما بعضى از آنان را پيشوايانى كرديم كه به امر ما هدايت مىكنند ، و بدين جهت چنين كرديم كه صبر كردند ، و به آيات ما يقين داشتند . سوره الم سجده ، آيه 24 . ( 5 ) و ما اين چنين ملكوت آسمانها و زمين را به ابراهيم ارائه داديم ( تا چنين و چنان شود ، و ) تا از صاحبان يقين گردد . سوره انعام ، آيه 75 . ( 6 ) چنان نيست كه شما خيال مىكنيد اگر شما علم اليقين داشتيد ( به سراغ اين موهومات و تفاخرها نمىرفتيد ) . شما قطعا جهنم را خواهيد ديد . سوره تكاثر ، آيه 5 و 6 .