هست ، و آن اين است كه : مستثنى منه مفعول جمله « لا املك » است ، و معناى آيه اين است كه من براى شما نه مالك ضررى هستم و نه رشد ، تنها چيزى را كه مالك هستم بلاغ از خدا و رسالات او است . ليكن يك مطلب در آيه هست كه اين توجيه را بعيد مىسازد ، و آن اين است كه اگر اينطور بود ديگر نمىبايست جمله * ( « لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّه أَحَدٌ . . . » ) * - كه كلامى از نو و استينافى است - بين مستثنى و مستثنى منه فاصله شود ، و از اينكه مىبينيم فاصله شده مىفهميم كه مستثنى منه ضرا و رشدا نيست . و معناى دو آيه بنا بر آنچه ما گفتيم اين است : بگو احدى نيست كه مرا از عذاب خدا پناه دهد و من بدون او هيچ ملتحد و مكانى كه بتوان به آنجا پناه برد نمىيابم الا تبليغ از او يعنى الا اينكه آنچه دستورم داده امتثال كنم و به شما برسانم و آن دستور اين است كه اسما و صفاتش را براى شما بيان كنم . و الا اينكه رسالتهايى را كه در باره شرايع دين دارد به شما برسانم . * ( « وَمَنْ يَعْصِ اللَّه وَرَسُولَه فَإِنَّ لَه نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً » ) * مفرد آوردن ضمير در « له » با اينكه عاصيان خدا و رسول يك نفر نيستند به اعتبار لفظ « من - كسى كه » است هم چنان كه جمع آوردن در « خالدين » به اعتبار معناست و عطف رسول بر خدا در جمله * ( « وَمَنْ يَعْصِ اللَّه وَرَسُولَه » ) * بدين جهت بوده كه عصيان رسول هم عصيان خدا است چون رسول چيزى به جز رسالات خدا ندارد و معلوم است كه رد چنين كسى رد بر خداى سبحان است و طاعتش هم طاعت خداى تعالى است هم چنان كه در جاى ديگر هم فرمود : « مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّه » « 1 » . و مراد از « معصيت » - به طورى كه سياق آيات سابق شهادت مىدهد - نافرمانى خدا در دستوراتى است كه در باره اصول دين دارد ، مانند توحيد و نبوت و معاد و ساير متفرعات آن . بنا بر اين ، وعده و تهديد به خلود در آتش كه در آيه آمده ، تنها شامل كفار و منكرين اصول دين مىشود ، نه هر عاصى و گنهكار و متخلف از فروع دين ، پس اينكه بعضى « 2 » ها با اين آيه استدلال كرده‌اند بر اينكه : هر گنهكارى مخلد در آتش است ، استدلال صحيحى نيست . و از ظاهر كلام بر مىآيد كه جمله * ( « وَمَنْ يَعْصِ اللَّه . . . » ) * جزو كلام خداى سبحان است ، نه اينكه تتمه كلام رسول خدا ( ص ) باشد .

--> ( 1 ) كسى كه اطاعت كند پيامبر را ، پس به تحقيق خدا را اطاعت كرده است . سوره نساء ، آيه 80 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 94 .