و آنچه در دلها ( از نيك و بد پنهان ) است همه را پديدار مىسازد ( 10 ) . محققا آن روز پروردگار بر ( نيك و بد ) كردارشان كاملا آگاه هست ( و به ثواب و عقابشان مىرساند ) ( 11 ) . بيان آيات اين سوره در باره ناسپاسى انسان و كفران نعمتهاى پروردگارش و حب شديدش نسبت به خير سخن مىگويد ، و نتيجه مىگيرد با اينكه دوستدار خير خلق شد ، و با اينكه خير را تشخيص مىدهد ، اگر انجام ندهد حجتى بر خدا ندارد ، بلكه خدا بر او حجت دارد ، و به زودى به حسابش مىرساند . و اين سوره به شهادت سوگندهاى اولش در مدينه نازل شده ، چون يكى از آن سوگندها جمله * ( « وَالْعادِياتِ ضَبْحاً . . . » ) * است ، كه ظاهرش به بيانى كه مىآيد اين است كه مراد از آن اسبان سربازان و مجاهدين در جنگ است ، و همه مىدانيم كه جنگهاى اسلامى در مدينه واقع شده ، و اصولا مساله جهاد بعد از هجرت تشريع شد ، رواياتى هم كه از طرق شيعه از ائمه اهل بيت ( ع ) رسيده مؤيد اين نظريه است ، چون در آن روايات آمده كه اين سوره در باره على ( ع ) نازل شده ، آن زمانى كه به غزوه ذات السلاسل رفته بود . و نيز بعضى از روايات وارده از طرق اهل سنت آن را تاييد مىكند ، كه ان شاء اللَّه در بحث روايتى آينده به آن روايات اشاره مىشود . * ( « وَالْعادِياتِ ضَبْحاً » ) * كلمه « عاديات » از مصدر « عدو » است ، كه به معناى دويدن به سرعت است ، و كلمه « ضبح » به معناى صوتى است كه از نفس نفس زدن اسبان در حين دويدن شنيده مىشود ، و آنچه معهود در ذهن همه و معروف در بين اهل لسان است ، اين است كه اين كلمه در خصوص اسبان به كار مىرود ، هر چند كه بعضى « 1 » ادعا كرده‌اند كه اين صدا براى بسيارى حيوانات ديگر نيز دست مىدهد ، و به هر حال معناى آيه اين است كه : سوگند مىخورم به اسبان تيزتك ، كه نفس نفس مىزنند . ولى بعضى « 2 » گفته‌اند : مراد از آن شتران حاجيان است ، كه صاحبان خود را در روز

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 215 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 529 .