و در كلام خداى تعالى آيه اى كه بيان كند ليله مذكور چه شبى بوده ديده نمىشود بجز آيه « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيه الْقُرْآنُ » « 1 » كه مىفرمايد : قرآن يكپارچه در ماه رمضان نازل شده ، و با انضمام آن به آيه مورد بحث معلوم مىشود شب قدر يكى از شبهاى ماه رمضان است ، و اما اينكه كداميك از شبهاى آن است در قرآن چيزى كه بر آن دلالت كند نيامده ، تنها از اخبار استفاده مىشود ، كه ان شاء اللَّه در بحث روايتى آينده بعضى از آنها از نظر خواننده مىگذرد . در اين سوره آن شبى كه قرآن نازل شده را شب قدر ناميده ، و ظاهرا مراد از قدر تقدير و اندازه گيرى است ، پس شب قدر شب اندازه گيرى است ، خداى تعالى در آن شب حوادث يك سال را يعنى از آن شب تا شب قدر سال آينده را تقدير مىكند ، زندگى ، مرگ ، رزق ، سعادت ، شقاوت و چيزهايى ديگر از اين قبيل را مقدر مىسازد ، آيه سوره دخان هم كه در وصف شب قدر است بر اين معنا دلالت دارد : « فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ أَمْراً مِنْ عِنْدِنا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ » « 2 » ، چون « فرق » ، به معناى جدا سازى و مشخص كردن دو چيز از يكديگر است ، و فرق هر امر حكيم جز اين معنا ندارد كه آن امر و آن واقعه اى كه بايد رخ دهد را با تقدير و اندازه گيرى مشخص سازند . و از اين استفاده مىشود كه شب قدر منحصر در شب نزول قرآن و آن سالى كه قرآن در آن شبش نازل شد نيست ، بلكه با تكرر سنوات ، آن شب هم مكرر مىشود ، پس در هر ماه رمضان از هر سال قمرى شب قدرى هست ، كه در آن شب امور سال آينده تا شب قدر سال بعد اندازه گيرى و مقدر مىشود . براى اينكه اين فرض امكان دارد كه در يكى از شبهاى قدر چهارده قرن گذشته قرآن يكپارچه نازل شده باشد ، ولى اين فرض معنا ندارد كه در آن شب حوادث تمامى قرون گذشته و آينده تعيين گردد . علاوه بر اين ، كلمه « يفرق » به خاطر اينكه فعل مضارع است استمرار را مىرساند ، در سوره مورد بحث هم كه فرموده : « شب قدر از هزار ماه بهتر است » و نيز فرموده : « ملائكه در آن شب نازل مىشوند » مؤيد اين معنا است . پس وجهى براى تفسير زير نيست كه بعضى « 3 » كرده و گفته‌اند : شب قدر در تمام دهر

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 185 . ( 2 ) در آن شب هر حادثه اى كه بايد واقع شود خصوصياتش مشخص و محدود مىگردد ، اين امرى است خلف ناپذير ، امرى است از ناحيه ما كه اين ماييم فرستنده رحمتى از ناحيه پروردگارت . سوره دخان ، آيه 6 . ( 3 ) تفسير قرطبى ، ج 20 ، ص 135 .