( عليهم السلام ) و از ديگران رسيده خالى از تاييد مدنى بودن آن نيست ، و آن رواياتى است كه دلالت دارد بر اينكه اين سوره بعد از خوابى بود كه رسول خدا ( ص ) ديد ، و آن خواب اين بود كه ديد بنى اميه بر منبر او بالا مىروند ، و سخت اندوهناك شد ، و خداى تعالى براى تسليتش اين سوره را نازل كرد ( و در آن فرمود شب قدر بهتر از هزار ماه حكومت بنى اميه است ) . * ( « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » ) * ضمير در « انزلناه » به قرآن برمىگردد ، و ظاهرش اين است كه : مىخواهد بفرمايد همه قرآن را در شب قدر نازل كرده ، نه بعضى از آيات آن را ، مؤيدش هم اين است كه تعبير به انزال كرده ، كه ظاهر در اعتبار يكپارچگى است ، نه تنزيل كه ظاهر در نازل كردن تدريجى است . و در معناى آيه مورد بحث آيه زير است كه مىفرمايد : « وَالْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ » « 1 » ، كه صريحا فرموده همه كتاب را در آن شب نازل كرده ، چون ظاهرش اين است كه نخست سوگند به همه كتاب خورده ، بعد فرموده اين كتاب را كه به حرمتش سوگند خورديم ، در يك شب و يكپارچه نازل كرديم . پس مدلول آيات اين مىشود كه قرآن كريم دو جور نازل شده ، يكى يكپارچه در يك شب معين ، و يكى هم به تدريج در طول بيست و سه سال نبوت كه آيه شريفه « وَقُرْآناً فَرَقْناه لِتَقْرَأَه عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَنَزَّلْناه تَنْزِيلًا » « 2 » ، نزول تدريجى آن را بيان مىكند ، و همچنين آيه زير كه مىفرمايد : « وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْه الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِه فُؤادَكَ وَرَتَّلْناه تَرْتِيلًا » « 3 » . و بنا بر اين ، ديگر نبايد به گفته بعضى « 4 » اعتنا كرد كه گفته‌اند : معناى آيه « انزلناه » اين است كه شروع به انزال آن كرديم ، و منظور از انزال هم انزال چند آيه از قرآن است ، كه در آن شب يكباره نازل شد نه همه آن .

--> ( 1 ) سوگند به كتاب مبين ، ما آن را در شبى مبارك نازل كرديم . سوره دخان ، آيه 3 . ( 2 ) ما قرآنى بر تو نازل كرديم كه به صورت آيات جدا از هم مىباشد ، تا آن را تدريجا و با آرامش بر مردم بخوانى . و به طور قطع اين قرآن را ما نازل كرديم . سوره اسراء ، آيه 106 . ( 3 ) آنان كه كافر شدند گفتند : چرا قرآن يكباره بر او نازل نشد ، بله يكباره نازل نكرديم ، تا قلب تو را ثبات و آرامش بخشيم ، و بدين منظور آيه آيه اش كرديم . سوره فرقان ، آيه 32 . ( 4 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 518 .