يكى از دو سين آن قلب به ياء شده ، و به صورت « دسى » در آمده ، كه ماضى باب تفعيلش « دسى » مىشود ، و اين ماده به معناى آن است كه چيزى را پنهانى داخل در چيز ديگر كنيم ، و مراد از اين كلمه در آيه مورد بحث به قرينه اينكه در مقابل تزكيه ذكر شده ، اين است كه انسان نفس خود را به غير آن جهتى كه طبع نفس مقتضى آن است سوق دهد ، و آن را به غير آن تربيتى كه مايه كمال نفس است تربيت و نمو دهد . و آيه شريفه يعنى * ( « قَدْ أَفْلَحَ » ) * جواب هشت سوگندى است كه قبلا ياد شد ، و جمله * ( « وَقَدْ خابَ . . . » ) * عطف بر آن و جواب دوم است . و تعبير از اصلاح نفس و افساد آن به تزكيه و تدسى مبتنى بر نكته اى است كه آيه * ( « فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها » ) * بر آن دلالت دارد ، و آن اين است كه : كمال نفس انسانى در اين است كه به حسب فطرت تشخيص دهنده فجور از تقوى باشد ، و خلاصه آيه شريفه مىفهماند كه دين ، يعنى تسليم خدا شدن در آنچه از ما مىخواهد كه فطرى نفس خود ما است ، پس آراستن نفس به تقوا ، تزكيه نفس و تربيت آن به تربيتى صالح است ، كه مايه زيادتر شدن آن ، و بقاى آن است ، هم چنان كه در جاى ديگر به اين نكته تصريح نموده مىفرمايد : « وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى وَاتَّقُونِ يا أُولِي الأَلْبابِ » « 1 » و وضع نفس در فسق و فجور بر خلاف وضعى است كه در صورت تقوا دارد . * ( « كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْواها » ) * كلمه « طغوى » مانند كلمه « طغيان » مصدر است ، و حرف « باء » كه بر سر آن در آمده باى سببيت است ، و آيه شريفه و آيات بعدش تا آخر سوره جنبه استشهاد دارد ، و مىخواهد براى آيه * ( « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها . . . » ) * نمونه اى ذكر كند . * ( « إِذِ انْبَعَثَ أَشْقاها » ) * كلمه « اذ » ظرف است براى جمله « كذبت » ، و يا براى جمله « بطغويها » ، و مراد از « اشقاى ثمود » آن كسى است كه ناقه را پى كرد ، و به طورى كه در روايات آمده نامش « قدار بن سالف » بوده ، كه مردم ثمود او را به اين كار واداشتند ، چون در آيات بعدى همه ضميرها را ضمير جمع آورده ، و همه مردم ثمود را مذمت مىكند . * ( « فَقالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّه ناقَةَ اللَّه وَسُقْياها » ) * مراد از « رسول اللَّه » حضرت صالح پيغمبر است ، كه پيامبر قوم ثمود بود ، و كلمه

--> ( 1 ) و توشه آماده كنيد پس به درستى كه بهترين زاد و توشه تقوا است و تقوا پيشه كنيد اى صاحبان عقل . سوره بقره ، آيه 197 .