* ( « وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْباراً » ) * - يعنى در امتناع از گوش دادن اصرار ورزيدند ، و از شنيدن سخنم و پذيرفتن دعوتم استكبار نمودند ، استكبارى عجيب . * ( « ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهاراً » ) * كلمه « ثم - سپس » بعديت و تاخير را مىرساند ، و در اينجا بعديت و تاخير مرتبه اى را مىرساند ، البته مرتبه از نظر كلام ، و معنايش اين است كه اول به آرامى و بعدا به بانگ بلند ( جهارا ) دعوتشان كردم . * ( « ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنْتُ لَهُمْ وَأَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْراراً » ) * اعلان و اسرار دو واژه مقابل همند ، اولى به معناى اظهار ، و دومى به معناى اخفاء است ، و ظاهر سياق اين است كه مرجع ضمير « لهم » در هر دو جا يكى است . در نتيجه معناى آيه اين است كه : من آنان را ، هم سرى دعوت كردم و هم علنى ، يك بار علنى بار ديگر سرى ، تا در دعوتم همه راههايى را كه ممكن است مؤثر باشد رفته باشم . * ( « فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّه كانَ غَفَّاراً ) * . . . * ( أَنْهاراً » ) * در اين جمله دعوت قوم را به اينكه استغفار كنيد تعليل كرده به اينكه : « آخر پروردگارتان غفار است » ، و « غفار » كه صيغه مبالغه است ، معناى كثير المغفرة را مىدهد ، و مىفهماند علاوه بر اينكه كثير المغفرة است ، مغفرت سنت مستمرى او است . * ( « يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً » ) * كلمه « يرسل » به خاطر اينكه جواب امر « استغفار كنيد » است ، به جزم خوانده مىشود ، و مراد از كلمه « سماء » ابر آسمان است ، و كلمه « مدرارا » به معناى كثير الدرور است يعنى بسيار ريزنده . و معناى آيه اين است كه : اگر از خدا طلب مغفرت كنيد ، ابر بسيار ريزنده و بارنده را به سويتان مىفرستد . * ( « وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَبَنِينَ » ) * كلمه « امداد » به معناى رساندن مدد به دنبال مدد ديگر است ، و مدد به معناى هر چيزى است كه آدمى را در رسيدن به حاجتش كمك كند ، و اموال و فرزندان نزديكترين كمكهاى ابتدايى براى رسيدن جامعه انسانى به هدفهاى خويش است . * ( « وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً » ) * « جنات » و « انهار » دو تا از اقسام مال است ، ليكن از آنجايى كه از ساير اقسام مال نسبت به ضروريات زندگى بشر دخالت گسترده ترى دارند در آيه اختصاص به ذكر يافتند . و اين آيات به طورى كه ملاحظه مىفرماييد نعمتهاى دنيايى را مىشمارد ، و از نوح