اعتقادى و عملى است ، كه خدا به عهده آنان گذاشته ، در نتيجه آيه شريفه شامل همه حقوق چه حق اللَّه و چه حق الناس مىشود ، و اگر يكى از آن حقوق را تضييع كنند ، به خداى تعالى خيانت كرده‌اند . بعضى « 1 » ديگر گفته‌اند : هر نعمتى كه خداى تعالى در اختيار بنده اش قرار داده ، امانت خدا به دست اوست ، چه اعضاى بدنش ، و چه چيزهاى ديگر ، در نتيجه اگر كسى اين نعمتها را در غير آن مواردى كه خدا براى آنها خلق كرده ، و اجازه مصرف در آن را داده استعمال كند ، به خدا كه صاحب نعمت و امانت است خيانت كرده است . و ظاهرا مراد از كلمه « عهد » در آيه مورد بحث قراردادهاى زبانى و عملى است كه انسان با غير مىبندد ، كه فلان عمل را انجام و يا فلان امر را رعايت و حفظ كند ، و بدون مجوز آن قرارداد را نقض ننمايد . بعضى از مفسرين گفته‌اند : مراد از عهد تنها اين نيست ، بلكه تمامى قرارهايى است كه انسان ملتزم به آن باشد ، حتى ايمان بنده خدا به خدا هم عهدى است كه او با پروردگارش بسته ، و قرار گذاشته آنچه خدا تكليفش مىكند اطاعت نمايد ، پس اگر بنده اى به يكى از اوامر و يا نواهى خدا عمل نكند ، و خدا را در آن نافرمانى كند ، عهد خدا را شكسته است . * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِشَهاداتِهِمْ قائِمُونَ » ) * معناى شهادت معلوم و معروف است و قائم بودن به شهادت به معناى اين است كه از تحمل و اداى آنچه تحمل كرده استنكاف نورزد ، اولا وقتى او را شاهد مىگيرند شهادت را تحمل كند ، و ثانيا وقتى براى اداى شهادت دعوت مىشود استنكاف نورزد ، و بدون هيچ كم و زيادى آنچه ديده بگويد ، و آيات قرآن در اين باره بسيار است . * ( « وَالَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ » ) * منظور از « محافظت بر صلاة » اين است كه صفات كمال نماز را رعايت كند ، و آن طور كه شرع دستور داده نماز بخواند . بعضى « 2 » از مفسرين گفته‌اند : محافظت بر نماز ، غير مداومت بر آن است ، چون دوام مربوط به خود نماز و نفس عمل است ، و اما محافظت مربوط به كيفيت آن است ، پس آيه * ( « الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ » ) * بعد از آيه * ( « الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ » ) * تكرار يك مطلب نيست .

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 63 . ( 2 ) تفسير فخر رازى ، ج 30 ، ص 129 .