« لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ » « 1 » ، در عين سوگند بر گمراهى و كورى آنان دليل آن را هم بيان كرده ، و آن جان پيامبر است ، كه جانى طاهر و به عصمت خدايى مصون از هر نقص است ، و معلوم است كه مخالف چنين پيامبرى معصوم ، در مستى و سرگردانى بسر مىبرد ، و سوگندى كه در رستگارى نفوس الهى و خسران نفوس آلوده ياد كرده ، مىفرمايد : « وَالشَّمْسِ وَضُحاها . . . وَنَفْسٍ وَما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَقَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها » « 2 » كه در عين اينكه سوگند ياد كرده دليلش را هم آورده ، مىفرمايد : نظامى كه در خورشيد و ماه و شب و روز جريان دارد ، و منتهى شده به پيدايش نفسى كه فجور و تقوايش به او الهام شده ، خود دليل است بر رستگارى كسى كه نفس را تزكيه كند و خسران كسى كه آن را آلوده سازد . اين چند آيه را به عنوان نمونه آورديم ، ساير سوگندها هم كه در كلام خداى تعالى آمده همين حال را دارد ، هر چند كه همه آنها به روشنى اين چند سوگند نيست ، و نيازمند دقت نظر بيشترى است نظير اين سوگند كه مىفرمايد : « وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ وَطُورِ سِينِينَ » « 3 » ، كه خواننده بايد در آن تدبر كند . * ( « فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ ) * . . . * ( أُقِّتَتْ » ) * اين آيات بيانگر روز موعودى است كه از وقوع آن خبر داده و فرموده بود : * ( « إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ » ) * ، و جواب كلمه « اذا » حذف شده ، چون جملات * ( « لأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ ) * . . . * ( لِلْمُكَذِّبِينَ » ) * بر آن دلالت مىكرد . خداى سبحان روز موعود را با ذكر حوادثى كه در آن واقع مىشود ، و مستلزم انقراض عالم انسانى و انقطاع نظام دنيوى است معرفى مىكند ، نظير تيره شدن ستارگان ، شكافتن زمين ، متلاشى شدن كوه ها ، و تحول نظام دنيا به نظامى ديگر . و اين نشانيها در بسيارى از سوره هاى قرآنى و مخصوصا سوره هاى كوچك قرآن از قبيل سوره نبا ، نازعات ، تكوير ، انفطار ، انشقاق ، فجر ، زلزال ، قارعة ، و غير آن مكرر آمده است ، و در رواياتى هم كه در مورد مقدمات قيامت و نشانيهاى آن وارد شده اين امور ذكر شده .

--> ( 1 ) به جانت سوگند اينها در مستى خود سرگردانند . سوره حجر ، آيه 72 . ( 2 ) به خورشيد و گسترش نور آن سوگند . . . و سوگند به نفس آدمى و آن كس كه آن را منظم ساخته . سپس فجور و تقوا را به او الهام كرده است . كه هر كس نفس خود را تزكيه كرده رستگار شده و آن كس كه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته نوميد و محروم گشته است . سوره شمس ، آيات 1 - 10 . ( 3 ) قسم به انجير و زيتون و قسم به طور سينا . سوره تين ، آيات 1 - 2 .