ايشان آن را پشت سر مىاندازند ، چون كلمه « يذرون » معناى اعراض مىدهد . و معناى آيه اين است كه : در برابر حكم پروردگارت صبر كن و نماز به پا دار و آثمين و كفار از ايشان را اطاعت مكن ، براى اينكه اين آثمين و كفار زندگى دنيا را دوست مىدارند ، و جز براى آن عمل نمىكنند ، و روز شديدى را كه در پيش دارند رها مىسازند ، و يا از آن روز كه حتما ديدارش خواهند كرد اعراض نموده ، پشت سر خود مىاندازند . * ( « نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَشَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَإِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا » ) * كلمه « شد » - بستن - بر خلاف كلمه « فك » - باز كردن - است . و كلمه « أسر » در اصل به معناى بستن و طناب پيچ كردن است ، و بر خود طناب و زنجير و امثال آن نيز اطلاق مىشود ، پس معناى اينكه فرمود : * ( « شَدَدْنا أَسْرَهُمْ » ) * اين است كه ما مفاصل آنان را با رشته هاى اعصاب و بافتهاى عضلانى محكم به هم پيوستيم . و ممكن هم هست كلمه « أسر » به معناى ماسور و معناى آيه اين باشد كه : ما پيوند اعضاى مختلف و به هم پيوسته آنان را محكم كرديم ، به طورى كه از شدت به هم پيوستگى انسان واحدى شدند . * ( « وَإِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا » ) * - يعنى هر گاه بخواهيم امثال آنان را مبدل مىكنيم ، يعنى آنان را از بين مىبريم و امثال آنان را بجاى آنان مىآوريم ، و اين همان منقرض كردن يك نسل و پديد آوردن نسلى ديگر است . بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : مراد تبديل نشاه دنيايى آنان ، به نشاه آخرتى ايشان است ، ولى اين معنا از سياق به دور است . و آيه شريفه در معناى دفع توهمى است كه ممكن است به ذهن كسى بيايد و توهم كند كه آثمين و كفرانگران با دنيا دوستى و اعراضشان از آخرت مىتوانند خدا را به ستوه آورند و نگذارند اراده او در عالم به كرسى بنشيند ، او اراده كرده كه اينان ايمان بياورند و اطاعتش كنند ، ولى چنين نمىكنند . براى دفع اين توهم جواب داده كه آنها هر چه باشند مخلوق خدايند ، و اين خداى تعالى است كه با سلسله اعصاب و عضلات ، اعضايشان را به هم پيوسته ، و هر وقت بخواهد اين پيوند را از هم مىگسلد و از بينشان مىبرد و مردمى ديگر بجاى آنان مىآورد ، پس چگونه اينان مىتوانند خدا را عاجز كنند ، با اينكه خلقت و تدبير امرشان و زندگى و مرگشان به دست اوست ؟ * ( « إِنَّ هذِه تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا » ) * تفسير اين آيه در سوره مزمل گذشت ، و كلمه « هذه » اشاره به مطالبى است كه در

--> ( 1 ) تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 675 .