تحمل كرده بودند به نعمت و راحت مبدل كرد . * ( « مُتَّكِئِينَ فِيها عَلَى الأَرائِكِ لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَلا زَمْهَرِيراً » ) * كلمه « أرائك » جمع كلمه « أريكه » است ، كه به معناى هر چيزى است كه به آن تكيه دهند ، و كلمه « زمهرير » به معناى سرماى شديد است . و معناى آيه اين است كه : خداى تعالى مشقتهايى را كه تحمل كردند به بهشت و نعمت مبدل كرد ، در حالى كه اينان در آن بهشت بر تكيه گاهها تكيه داشتند ، و در بهشت نه آفتابى مىبينند تا از گرماى آن متاذى شوند ، و نه زمهريرى تا از سرماى آن ناراحت گردند . * ( « وَدانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُها وَذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِيلًا » ) * كلمه « ظلال » جمع ظل ( سايه ) است ، و منظور از نزديكى سايه بر سر آنان اين است كه سايه بر سر آنان گسترده است ، پس كلمه « دانيه » در خصوص اين مورد هم معناى خود را دارد و هم معناى گستردگى را مىدهد . و كلمه « قطوف » جمع قطف - به كسره قاف و سكون طاء - است ، و « قطف » به معناى ميوه چيده شده است . و « تذليل قطوف براى آنان » به اين معناست كه خداى تعالى ميوه هاى بهشتى را براى ايشان مسخر كرده ، و تحت فرمان و اراده آنان قرار داده ، به هر نحو كه بخواهند بدون هيچ مانع و زحمتى بچينند . * ( « وَيُطافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوابٍ كانَتْ قَوارِيرَا » ) * كلمه « آنيه » جمع كلمه « اناء » به معناى ظرف است ، همانطور كه كلمه « اكسية » جمع كساء است ، و « اكواب » جمع كوب ، به معناى ظرف آب است ، البته ظرفى كه مانند ليوان نه دسته داشته باشد و نه لوله ، و مراد از اينكه فرمود با چنين ظرفهاى نقره فام دور آنان طواف مىكنند ، طواف كردن خدام بهشتى است كه براى اهل بهشت طعام و آب مىآورند ، و توضيح بيشترش در ذيل آيه * ( « وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدانٌ . . . » ) * مىآيد . * ( « قَوارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوها تَقْدِيراً » ) * كلمه « قوارير » در اين آيه بدل است از قوارير در آيه قبلى . و بعضى « 1 » گفته‌اند : منظور از نقره اى بودن قوارير تشبيه ظرفهاى بهشتى است ، كه از نظر صفا و زيبايى مانند ظرف نقره است نه اينكه حقيقتا از جنس نقره باشد . بعضى هم احتمال داده‌اند كه كلمه اى در آيه حذف شده باشد ، و تقدير آن « قوارير من صفاء الفضه » باشد .

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 159 . ( 2 ) تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 671 .