بعضى « 1 » گفته‌اند : منظور از آن گناهان صغيره است . و اگر منظور اين باشد بايد گفت : استثناء در آيه منقطع و نظير استثناى « همه پسرانم آمدند مگر پسر همسايه » است . بعضى « 2 » گفته‌اند : « لمم » عبارت از اين است كه كسى تصميم بر گناه بگيرد ولى انجام ندهد . كه در اين صورت نيز استثناء منقطع خواهد بود . بعضى « 3 » گفته‌اند : لمم ، گناهى است كه گهگاه ارتكاب شود ، و مرتكب آن عادت بر آن نكرده باشد . كه در اين صورت لمم هم شامل گناهان كبيره مىشود و هم صغيره ، و مضمون آيه با مضمون آيه شريفه « وَالَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّه فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّه وَلَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ » « 4 » كه در وصف متقين و محسنين است منطبق مىشود ، و مضمون همان را مىگويد ، چون اين آيه مىفرمايد : « متقين و نيكوكاران كسانى هستند كه اگر عمل زشتى مىكنند ، و يا به خود ستمى روا مىدارند ، بسيار به ياد خدا مىافتند ، و براى گناهان خود طلب مغفرت مىكنند ، چون مىدانند غير از خدا كسى نيست كه گناهان را بيامرزد ، و كسانى هستند كه هرگز بر آنچه كرده‌اند عالما عامدا اصرار نورزيده‌اند » . و در روايات اهل بيت ( ع ) به معناى سوم تفسير شده ، مثلا در اصول كافى از ابن عمار از امام صادق ( ع ) روايت آمده كه فرمود : لمم اين است كه كسى بر گناهى تصميم بگيرد و بعد استغفار كند « 5 » . و نيز به سند خود از محمد بن مسلم از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : لمم اين است كه انسان گاهى گناهى را مرتكب شود ، و ديگر تا مدتى پيرامون آن نگردد ، و باز بار ديگر مرتكبش شود « 6 » . و باز به سند خود از ابن عمار از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : لمام آن بنده اى است كه پشت سر هم گناه مىكند ، اما طبعش خواهان آن نيست « 7 » ( در هيچ يك از اين سه روايت كلمه لمم به گناه صغيره معنا نشده ) .

--> ( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 61 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 179 . ( 4 ) سوره آل عمران ، آيه 135 . ( 5 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 442 ، ح 3 . ( 6 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 441 ، ح 1 . ( 7 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 442 ، ح 5 .