علاوه بر اين ، منشا تدبير هم هست . بنا بر اين جمله مورد بحث بر خلقت و تدبير دلالت دارد ، گويا فرموده : خلقت و تدبير عالم از خداست . جمله « ليجزى . . . » هم كه لامش لام غايت است متعلق به همين مطلب است ، و معنايش اين است كه خلقت و تدبير عالم از آن خداست ، غايت و نتيجه اش هم اين است كه كسانى را كه بد مىكنند جزا دهد . . . ، و مراد از جزا همان شؤون و خصوصيات قيامت است ، كه قرآن كريم از آن خبر داده ، و مراد از اسائه و احسان ، معصيت و طاعت است و تقدير جمله « ما عملوا » جمله « جزاء ما عملوا » است ، ممكن هم هست خود « ما عملوا » باشد ، و معنا چنين باشد كه جزاى اعمالشان را خود همان اعمال را مىدهد ، و مراد از حسنى هم همين طور ، يعنى ( يا ) مثوبت حسنى است ( و يا خود حسنى ) . و معناى آيه اين است كه : تا خدا كسانى را كه معصيت كرده‌اند به معصيتشان ، و يا به جزاى معصيتشان كيفر دهد ، و كسانى را كه اطاعت كردند به مثوبتى حسنى ( و يا به خود حسنى ) پاداش دهد ، مفسرين در اين آيه احتمالات ديگرى داده‌اند كه احتمال ما از همه بهتر به ذهن مىرسد و روشنتر است . * ( « الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الإِثْمِ وَالْفَواحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ . . . » ) * كلمه « اثم » به معناى گناه است ، و اصل آن - به طورى كه راغب « 1 » گفته - به معناى عملى بوده كه دير به نتيجه و ثواب برسد . و منظور از * ( « كَبائِرَ الإِثْمِ » ) * ، گناهان كبيره است كه به طورى كه در روايات ثواب الاعمال از عباد بن كثير النوا از امام ابى جعفر ( ع ) آمده ، عبارت از هر گناهى است كه قرآن مرتكبش را تهديد به آتش دوزخ كرده باشد « 2 » . و در تفسير آيه شريفه « إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْه نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ . . . » « 3 » بحثى پيرامون آن كرده‌ايم . و كلمه « فواحش » به معناى گناهانى است كه خيلى شنيع و رسوا باشد ، از آن جمله خداى تعالى زنا و لواط را دانسته ، ولى بعيد نيست از ظاهر آيه برآيد كه در اينجا فواحش و كبائر يكى باشد . و اما در باره معناى كلمه « لمم » اختلاف كرده‌اند :

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « اثم » . ( 2 ) ثواب الاعمال ، ص 277 ، ح 2 . ( 3 ) سوره نساء ، آيه 31 .