دانسته و ضمير مفعولى در آن را به جبرئيل برگردانده‌اند ، قهرا منظور از « نزلة » نازل شدن جبرئيل بر آن جناب خواهد بود ، نازل شدنش براى اينكه آن جناب را به معراج ببرد . و جمله * ( « عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى » ) * ظرف براى رؤيت است ، نه براى نازل شدن ، و مراد از رؤيت هم رؤيت آن جناب است جبرئيل را به صورت اصليش . و معناى جمله اين است كه : جبرئيل يك بار ديگر به صورت اصليش در برابر رسول خدا ( ص ) در آمد ، تا به معراجش ببرد ، و اين جريان كنار سدرة المنتهى واقع شد . پس از آنچه كه گذشت صحت اين نظريه هم روشن شد كه بگوييم ضمير مفعولى به خداى تعالى برگردد . و مراد از رؤيت هم رؤيت قلبى ، و مراد از نزله اخرى هم نازل شدن رسول خدا ( ص ) در معراج در كنار سدرة المنتهى باشد ، آن وقت مفاد آيه چنين مىشود كه : رسول خدا ( ص ) يك بار ديگر نزد سدرة المنتهى نازل شد ، و اين وقتى بود كه به معراج مىرفت ، و در آن نزله خدا را مانند نزله اول با قلب خود ديدار كرد . * ( « عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ ما يَغْشى » ) * كلمه « سدر » به معناى جنس درخت سدر ، و كلمه « سدرة » به معناى يك درخت سدر است ، و كلمه « منتهى » - گويا - نام مكانى است ، و شايد مراد از آن ، منتهاى آسمانها باشد به دليل اينكه مىفرمايد : جنت ماوى پهلوى آن است ، و ما مىدانيم كه جنت ماوى در آسمانها است ، چون در آيه فرموده : « وَفِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَما تُوعَدُونَ » « 1 » . و اما اينكه اين درخت سدره چه درختى است ؟ در كلام خداى تعالى چيزى كه تفسيرش كرده باشد نيافتيم ، و مثل اينكه بناى خداى تعالى در اينجا بر اين است كه به طور مبهم و با اشاره سخن بگويد ، مؤيد اين معنا جمله * ( « إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ ما يَغْشى » ) * است ، كه در آن سخن از مستورى رفته است ، در روايات هم تفسير شده به درختى كه فوق آسمان هفتم قرار دارد ، و اعمال بندگان خدا تا آنجا بالا مىرود ، كه به زودى بعضى از اين روايات از نظر خواننده خواهد گذشت . * ( « عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى » ) * - يعنى بهشتى كه مؤمنين براى هميشه در آن منزل مىكنند ، چون بهشت ديگرى هست موقت ، و آن بهشت برزخ است كه مدتش تا روز قيامت تمام مىشود ، و « جنت ماوى » بعد از قيامت است . هم چنان كه فرموده :

--> ( 1 ) هم رزق شما در آسمان است و هم آن بهشتى كه وعده داده شده‌ايد . سوره ذاريات ، آيه 22 .