مىكنند ، و مىخواهند بدون حق در زمين طغيان كنند » آرى ستمكاران محكومند به اينكه از ايشان انتقام گرفته شود ، و اين معنا را در ذيل كلام تاكيد نموده و فرموده : * ( « أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * . سوم اينكه فرمود : * ( « وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الأُمُورِ » ) * و بيان كرد كه دعوت به صبر و عفو به اين معنا نيست كه حق انتصار و دفع ظلم از خود باطل شود ، بلكه ارشاد به فضيلتى است كه از تمامى فضائل مهمتر است ، چون در مغفرت و عفو صبرى است كه از مصاديق عزم الامور است . و آن گاه كلام را هم با لام قسم تاكيد كرد ، و هم با لام تاكيد كه بر سر خبر « ان » آورده ، چون به مضمون اين كلام عنايت داشته . * ( « وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّه فَما لَه مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِه . . . » ) * بعد از آنكه مؤمنين را با اوصافشان ذكر كرد كه نزد خدا رزقى ذخيره شده دارند ، رزقى كه سعادت آخرتشان را تامين مىكند ، رزقى كه خدا ايشان را به آن رهنمون شده ، اينك در اين جمله به وضع غير مؤمنين يعنى ستمكاران مايوس از چنين هدايتى و محروم از چنان رزق كريمى پرداخته ، مىفرمايد : خداى سبحان ايشان را به خاطر كفر و تكذيبشان گمراه كرده ، در نتيجه به آن رزقى كه نزد پروردگار است دست نمىيابند ، و به آن سعادتمند نمىگردند ، و جز او وليى ندارند تا متولى امرشان باشد ، و رزقى را كه از آن محروم شده‌اند به ايشان بدهد ، در نتيجه دست خالى خواهند بود ، و وقتى عذاب را مشاهده مىكنند آرزو مىكنند اى كاش به دنيا برگردند تا عمل صالح كنند ، و مانند مؤمنين سعادتمند گردند . * ( « وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّه . . . » ) * - اين جمله از قبيل به كار بردن سبب ( اضلال خدا ، و نداشتن وليى غير از خدا ، و محروميت از هدايت و رزق كريم ) در جاى مسبب ( هدايت و رزق كريم ) است . * ( « وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ » ) * - اين جمله اشاره است به آرزوى ظالمين براى برگشتن به دنيا بعد از آنكه از سعادت نوميد شدند و عذاب را مشاهده كردند . كلمه « ترى » گو اينكه خطاب به رسول خدا ( ص ) است ، اما نه از آن جهت كه رسول او است ، بلكه از اين جهت كه مىتواند ببيند . پس در حقيقت خطاب به عموم است . و معنايش اين است : تو مىبينى و همه بينندگان مىبينند . و اشاره است به اين كه آنها وقتى اين آرزو را مىكنند كه عذاب را مشاهده مىنمايند . و كلمه « مرد » به معناى « رد » است .