السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
7
تفسير الميزان ( فارسي )
آنجايى كه معانى آن الفاظ با عقايد مسلمه سازش ندارد ، مىگوييم اين آيه متشابه است ) ، و باز در آنجا گفتيم كه تاويل از قبيل معنا كردن لفظ نيست ، بلكه تاويلها عبارتند از حقايق واقعى كه مضامين بيانات قرآنى از آن حقايق سرچشمه گرفته - چه محكماتش و چه متشابهاتش - و بنا بر اين نه حروف مقطعه قرآن از متشابهات مىتواند باشد و نه معانى آنها از باب تاويل . و اما ده قول ديگر كه اصلا نمىتوان تفسيرش ناميد ، بلكه تصويرهايى است كه از حد احتمال تجاوز ننموده ، و هيچ دليلى كه بر يكى از آنها دلالت كند در دست نيست . بله در بعضى از روايات كه به رسول خدا ( ص ) و ائمه اهل بيت ( ع ) نسبت داده شده مؤيداتى براى قول چهارم و هفتم و هشتم و دهم ديده مىشود كه - ان شاء اللَّه - در بحث روايتى آينده نقل آن و بحث در پيرامونش خواهد آمد . نكته اى كه در اينجا نبايد از آن غافل بود اين است كه اين حروف در چند سوره تكرار شده ، يعنى در بيست و نه سوره حروف مقطعه آمده كه بعضى با يك حرف افتتاح شده ، مانند سوره « ص » و « ق » و « ن » . و بعضى ديگر با دو حرف چون « طه » و « طس » ، و « يس » و « حم » و بعضى ديگر با سه حرف چون « الم » و « الر » و « طسم » و بعضى ديگر با چهار حرف چون « المص » و « المر » و بعضى با پنج حرف چون سوره « كهيعص » و « حمعسق » . از سوى ديگر اين حروف هم با يكديگر تفاوتى دارند ، و آن اين است كه بعضى از آنها تنها در يك جا آمده ، مانند « ن » و بعضى ديگر در آغاز چند سوره آمده ، مانند « الم » ، و « الر » و « طس » و « حم » . با در نظر گرفتن اين دو نكته اگر كمى در سوره هايى كه حروف مقطعه سرآغاز آنها يكى است - مانند « الم » ، « المر » ، « طس » و « حم » - دقت كنى ، خواهى ديد كه آن سوره ها از نظر مضمون نيز بهم شباهت دارند و سياقشان يكى است ، به طورى كه شباهت بين آنها در ساير سوره ها ديده نمىشود . مؤكد اين معنا شباهتى است كه در آيات اول بيشتر اين سوره ها مشاهده مىشود ، مثلا در سوره هاى « حم » آيه اول آن يا عبارت « تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ » است ، يا عبارتى ديگر كه اين معنا را مىرساند ، و نظير آن آيه هاى اول سوره هايى است كه با « الر » افتتاح شده كه فرموده : « تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ » و يا عبارتى در همين معنا و نيز نظير اين در سوره هايى كه با « طس » شروع مىشود و يا سوره هايى كه با « الم » آغاز گشته ، كه در بيشتر آنها نبودن ريب و