« وَما هذِه الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ » « 1 » . آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه بر هر انسانى واجب است كه در هدفهاى زندگى خود تابع دستورات پروردگار خود باشد ، آنچه او اختيار كرده اختيار كند ، و راهى كه او به سويش هدايت كرده پيش گيرد . و خدا راه تقوى را براى او برگزيده ، پس او بايد همان را پيش گيرد . علاوه بر اين ، بر هر انسانى واجب است كه از بين همه سنتهاى زندگى دين خدا را سنت خود قرار دهد . * ( « قالَتِ الأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ . . . » ) * اين آيه و آيات بعدش تا آخر سوره متعرض حال اعراب است كه ادعاى ايمان مىكردند ، و بر پيامبر منت مىنهادند كه ما ايمان آورده‌ايم . و سياق اين آيه كه حكايت كلام آنان و مامور شدن رسول خدا ( ص ) است به اينكه در پاسخشان بفرمايد : نه ، هنوز ايمان نياورده‌ايد ، دلالت دارد بر اينكه مراد از « اعراب » بعضى از عربهاى باديه نشين بوده ، نه همه آنان ، به شهادت آيه « وَمِنَ الأَعْرابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ » « 2 » كه مىفرمايد : بعضى از اعراب به خدا و روز جزا ايمان دارند . * ( « قالَتِ الأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا » ) * - يعنى به تو مىگويند ايمان آورديم و ادعاى ايمان مىكنند ، بگو : نه ، هنوز ايمان نياورده‌ايد ، و آنان را در ادعايشان تكذيب كن . و جمله * ( « وَلكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا » ) * استدراك و اعراض از آن معنايى است كه جمله قبلى بر آن دلالت داشت ، و تقدير كلام چنين است : نگوييد ايمان آورديم بلكه بگوييد اسلام آورديم . * ( « وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ » ) * - اين جمله مىرساند كه : با اينكه انتظار مىرفت ايمان داخل در دلهاى شما شده باشد ، هنوز نشده ، و به همين جهت در اين جمله نفى ايمانى كه در جمله قبلى بود تكرار نشده . در آن جا مىفرمود : « بگو ايمان نياورده‌ايد » و در اينجا مىفرمايد « با اينكه انتظار آن هست هنوز ايمان داخل در قلوب شما نشده » پس تكرار يك مطلب نيست . از اينكه در اين آيه شريفه نخست ايمان را از اعراب نفى مىكند و سپس توضيح مىدهد كه منظور اين است كه ايمان كار دل است ، و دلهاى شما هنوز با ايمان نشده ، و در

--> ( 1 ) اين زندگى دنيا چيزى بجز لهو و لعب نيست ، و خانه آخرتست كه زندگى واقعى است ، اگر مىتوانستند بفهمند . سوره عنكبوت ، آيه 64 . ( 2 ) سوره توبه ، آيه 99 .