عين حال اسلام را براى آنان قائل مىشود ، بر مىآيد كه فرق بين اسلام و ايمان چيست . ايمان معنايى است قائم به قلب و از قبيل اعتقاد است ، و اسلام معنايى است قائم به زبان و اعضاء ، چون كلمه اسلام به معناى تسليم شدن و گردن نهادن است . تسليم شدن زبان به اينست كه شهادتين را اقرار كند ، و تسليم شدن ساير اعضاء به اين است كه هر چه خدا دستور مىدهد ظاهرا انجام دهد ، حال چه اينكه واقعا و قلبا اعتقاد به حقانيت آنچه زبان و عملش مىگويد داشته باشد ، و چه نداشته باشد ، و اين اسلام آثارى دارد كه عبارت است از محترم بودن جان و مال ، و حلال بودن نكاح وارث او . * ( « وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّه وَرَسُولَه لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً » ) * - كلمه « يلتكم » از ماده « ليت » اشتقاق يافته كه به معناى نقص است . وقتى گفته مىشود « لاته ، يليته ، ليتا » كه چيزى از مفعول فعل كم كرده باشد . و مراد از اطاعت ، اطاعت خالص و واقعى است ، به طورى كه باطن انسان با ظاهرش مطابقت داشته باشد ، نه اينكه چون منافقان تقليد اطاعت كاران واقعى را در آورد . و اطاعت خدا استجابت دعوت او است در هر چه كه بدان دعوت مىكند ، چه اعتقاد و چه عمل . و اطاعت رسول خدا ( ص ) تصديق رسالت او و پيرويش در آنچه كه بدان امر مىكند مىباشد ، او امرى كه مربوط به ولايت او در امور امت است . و مراد از كلمه « اعمال » ، جزاى اعمال است ، و مراد از نقص اعمال ناقص نكردن جزاى آن است . و معناى آيه اين است كه : اگر خدا را در آنچه به شما امر مىكند - كه خلاصه اش پيروى دين او بر حسب اعتقاد است - و رسول را در آنچه به شما امر مىكند اطاعت كنيد از پاداشهاى اعمالتان چيزى كم نمىكند . و جمله * ( « إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * ، همان كم نكردن اعمال بندگان در صورت اطاعتشان از خدا و رسول را تعليل مىكند ، ( مىفرمايد اجر شما را كم نمىكند براى اينكه او آمرزگار مهربان است ) . * ( « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَجاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّه أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ » ) * در آيه قبلى اجمالا تعريف كرد كه ايمان داخل در دلهايشان شده ( چون از جمله * ( « لَمْ تُؤْمِنُوا » ) * و * ( « لَمَّا يَدْخُلِ الإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ » ) * كه راجع به مسلمانان بى ايمان بود اين تعريف اجمالى استفاده مىشد ) و اينك در اين آيه همان تعريف اجمالى را به طور مفصل بيان مىكند . پس جمله * ( « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه » ) * مىخواهد مؤمنين را منحصر در