خدايند ، نه از صفات ذات او . و كلمه رضا - به طورى كه گفته‌اند « 1 » - هم به خودى خود متعدى مىشود و مفعول مىگيرد ، و هم با حرف « عن » . چيزى كه هست اگر به خودى خود متعدى نشود ممكن است مفعولش ، هم ذات باشد مثل اينكه بگويى « رضيت زيدا - از زيد خوشنودم » ، و هم ممكن است معنا باشد مثل اينكه بگويى « رضيت امارة زيد - من از امارت و رهبرى زيد خوشنودم » همانطور كه خداوند فرموده : « وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِيناً » « 2 » . و اگر با حرف « عن » متعدى شود مفعولش تنها ذات خواهد بود همانطور كه خداوند فرموده : « رَضِيَ اللَّه عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْه » « 3 » . و اگر با حرف « باء » متعدى شود مفعولش تنها معنا خواهد بود مثل اين قول خداوند : « أرَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الآخِرَةِ » « 4 » . و چون همانطور كه گفتيم رضايت خدا صفت فعل او و به معناى ثواب و جزاء است ، و جزاء همواره در مقابل عمل قرار مىگيرد نه در مقابل ذات در نتيجه هر جا ديديم كه رضايت خدا به ذاتى نسبت داده شده ، و با حرف « عن » متعدى گشته ، همانطور كه در آيه * ( « لَقَدْ رَضِيَ اللَّه عَنِ الْمُؤْمِنِينَ » ) * اين طور استعمال شده ، بايد بگوييم نوعى عنايت باعث شده كه كلمه « رضا » با حرف « عن » متعدى شود و آن عنايت اين است كه بيعت گرفتن را كه متعلق رضا است ظرف گرفته براى رضا ، و ديگر چاره اى جز اين نبوده كه رضا متعلق به خود مؤمنين شود . پس جمله * ( « لَقَدْ رَضِيَ اللَّه عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ » ) * از ثواب و پاداشى خبر مىدهد كه خداى تعالى در مقابل بيعتشان در زير درخت به ايشان ارزانى داشته . و بيعت حديبيه در زير درختى به نام سمرة واقع شد ، و همه مؤمنينى كه با آن جناب بودند بيعت كردند . از اينجا معلوم مىشود كه ظرف * ( « إِذْ يُبايِعُونَكَ » ) * متعلق است به رضايت در جمله * ( « لَقَدْ رَضِيَ » ) * و لام در اين جمله لام سوگند است . * ( « فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً وَمَغانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَها وَكانَ اللَّه عَزِيزاً حَكِيماً » ) * اين آيه به دليل اينكه در آغازش « فاء » تفريع آمده نتيجه گيرى از جمله

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 26 ، ص 107 . ( 2 ) سوره مائده ، آيه 3 . ( 3 ) سوره بينه ، آيه 8 . ( 4 ) سوره توبه ، آيه 38 .