بودند ، تابع و پيرو شريعت ابراهيم بودند ، و انبياء بعد از موسى و قبل از عيسى پيرو شريعت موسى ، و انبياء بعد از عيسى تابع شريعت آن جناب بوده‌اند . 3 - اينكه انبياء صاحبان شريعت كه قرآن كريم ايشان را « اولوا العزم » خوانده ، تنها همين پنج نفرند ، چون اگر پيغمبر اولوا العزم ديگرى مىبود بايد در اين مقام كه مقام مقايسه شريعت اسلام با ساير شرايع است نامش برده مىشد ، پس اين پنج تن بزرگان انبياء هستند ، و آيه شريفه « وَإِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَإِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ » « 1 » نيز مؤيد اين استفاده هايى است كه ما از آيه مورد بحث كرديم . * ( « أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلا تَتَفَرَّقُوا » ) * - كلمه « أن » در اين جمله تفسيرى است . و معناى « اقامه دين » حفظ آن است به اينكه پيروىاش كنند و به احكامش عمل نمايند ، و الف و لام در كلمه « الدين » الف و لام عهد است ، يعنى آنچه به همه انبياء نامبرده وصيت و وحى كرده بوديم اين بود كه اين دينى كه براى شما تشريع شده پيروى كنيد ، و در آن تفرقه ننماييد ، و وحدت آن را حفظ نموده ، در آن اختلاف نكنيد . بعد از آنكه تشريع دين براى نامبردگان به معناى اين بود كه همه را به پيروى و عمل به دين دعوت كند ، و اينكه در آن اختلاف نكنند ، در جمله مورد بحث همين را به اقامه دين تفسير نموده ، و اينكه در دين خدا متفرق نشوند . در نتيجه حاصل معناى جمله اين مىشود : بر همه مردم واجب است دين خدا را به طور كامل به پا دارند ، و در انجام اين وظيفه تبعيض قائل نشوند ، كه پاره اى از احكام دين را به پا بدارند ، و پاره اى را رها كنند . و اقامه كردن دين عبارت است از اينكه به تمامى آنچه كه خدا نازل كرده و عمل بدان را واجب نموده ايمان بياورند . و مجموع شرايعى كه خدا بر انبياء نازل كرده يك دين است كه بايد اقامه شود ، و در آن ايجاد تفرقه نكنند ، چون پاره اى از احكام الهى است كه در همه اديان بوده ، و معلوم است كه چنين احكامى ما دام كه بشر عاقل و مكلفى در دنيا باقى باشد ، آن احكام هم باقى است ، و وجوب اقامه آن واضح است . و پاره اى ديگر هست كه در شرايع قبلى بوده و در شريعت بعدى نسخ شده ، اين گونه احكام در حقيقت عمر كوتاهى داشته ، و مخصوص طايفه اى از مردم و در زمان خاصى بوده ، و معناى نسخ شدن آن آشكار شدن آخرين روز عمر آن احكام است نه اينكه معناى نسخ شدنش اين باشد كه آن احكام باطل شده ، پس حكم نسخ شده هم تا ابد حق

--> ( 1 ) سوره احزاب ، آيه 7 .