راه عبوديت و پيروى خواسته هاى خدا قرار دارند ، نه كفار . مؤمنين ، ولى و مولايى دارند كه خداى سبحان است ، هم چنان كه فرموده : * ( « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّه مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا » ) * و نيز فرموده : « اللَّه وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا » « 1 » و اما كفار بتها و يا ارباب را مولاى خود گرفتند ، در نتيجه همانها مولاى ايشانند ، البته مولاى خيالى ، هم چنان كه قرآن بر اساس اين خيال باطل آنان ، به نوعى تهكم و تمسخر فرموده : « وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ » « 2 » و بر اساس واقع و حقيقت امر ، اين ولايت خيالى را نفى نموده مىفرمايد : * ( « وَأَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ » ) * آن گاه ولايت آنها را بطور مطلق ، يعنى هم در تكوين و هم در تشريع نفى نموده مىفرمايد : « أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِه أَوْلِياءَ فَاللَّه هُوَ الْوَلِيُّ » « 3 » و نيز فرموده : « إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَآباؤُكُمْ » « 4 » . پس معناى آيه اين است كه : يارى خدا از مؤمنين و تثبيت اقدام آنان و خذلان كفار و اضلال اعمال آنان و عقوبتشان همه به اين علت بود كه خدا مولاى مؤمنين و ولى ايشان است ، و كفار مولايى كه ياريشان كند و اعمالشان را بسوى هدف هدايت كند و از عقوبت خدا نجاتشان دهد ندارند . از آنچه گفتيم ضعف اين نظريه روشن شد كه بعضى « 5 » گفته‌اند : كلمه « مولى » در آيه تنها به معناى ناصر است نه مالك ، چون اگر به معناى مالك هم باشد ، با آيه : « وَرُدُّوا إِلَى اللَّه مَوْلاهُمُ الْحَقِّ » « 6 » منافات خواهد داشت ، و دليل ضعف آن روشن است . * ( « إِنَّ اللَّه يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَما تَأْكُلُ الأَنْعامُ وَالنَّارُ مَثْوىً لَهُمْ » ) * در اين آيه بين دو طائفه مقايسه شده . و اثر ولايت خدا براى مؤمنين و نيز عدم ولايتش براى كفار از حيث عاقبت و آخرت بيان شده است ، مىفرمايد مؤمنين داخل بهشت شده ، كفار مقيم در آتش خواهند گشت .

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 257 . ( 2 ) سوره بقره ، آيه 257 . ( 3 ) و يا به غير از خدا ولى گرفته‌اند ، با اينكه تنها خدا ولى است . سوره شورى ، آيه 9 . ( 4 ) اينها به جز اسمايى نيستند كه شما و پدرانتان بر مشتى سنگ و چوب نهاده‌ايد . سوره نجم ، آيه 23 . ( 5 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ، ص 45 . ( 6 ) سوره يونس ، آيه 30 .