مراد از آن همان آياتى است كه از قرآن شنيدند ، ولى اين احتمال بعيد است . و ظاهرا كلمه « من » در جمله * ( « مِنْ ذُنُوبِكُمْ » ) * براى تبعيض باشد ، و منظور اين باشد كه : ايمان بياوريد تا خدا بعضى از گناهان شما را - يعنى آن گناهانى كه قبل از ايمان داشتيد - بيامرزد ، هم چنان كه در جاى ديگر قرآن فرموده : « إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ » « 1 » . بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : مراد از اين بعض ، گناهانى است كه تنها جنبه حق اللَّه داشته باشد ، و اما آنچه جنبه حقوق الناس دارد بخشوده نمىشود ، و توبه بردار نيست . ولى اين تفسير صحيح نيست چون اسلام همه گناهان قبل را محو مىكند . * ( « وَمَنْ لا يُجِبْ داعِيَ اللَّه فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الأَرْضِ وَلَيْسَ لَه مِنْ دُونِه أَوْلِياءُ . . . » ) * يعنى هر كس ايمان نياورد به داعى خدا ، او نمىتواند خدا را در زمين به تنگ آورد ، و به غير از خدا ، اوليائى ندارد كه ياريش كنند ، و در اين باب مددش برسانند . و خلاصه كلام اينكه : كسى كه داعى خدا را در دعوتش اجابت نكند به خودش ظلم كرده و نمىتواند خدا را عاجز كند ، نه خودش مستقلا مىتواند خدا را با اين سركشيها عاجز سازد ، و نه به كمك و يارى ديگر اولياء خود ، چون غير از خدا اوليائى ندارد . و اين معنا را با جمله * ( « أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ » ) * تمام كرده است . * ( « أوَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّه الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقادِرٍ . . . » ) * اين آيه و آيه بعدش تا آخر سوره متصل است به ما قبل كه مىفرمود : « وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ . . . » . و در اين آيات مطالبى كه در اين سوره مربوط به انذار مىشود تتميم مىكند ، و چيزى كه انذار را تتميم مىكند - همانطور كه در بيان گذشته گفتيم - مساله معاد و رجوع به خداست . و مراد از ديدن در جمله * ( « أوَ لَمْ يَرَوْا » ) * علم با بصيرت است . و مصدر « عى » كه كلمه « يعى » از آن مشتق است ، به معناى ناتوانى و تعب است ، و البته به طورى كه گفته‌اند « 3 » معناى اول ( ناتوانى ) فصيحتر است . و حرف « باء » در كلمه « بقادر » زائد است و فقط به اين منظور آورده شده كه جمله در موقعيتى قرار داشت كه در آن شائبه نفى بود ، گويا فرموده : « أليس اللَّه بقادر - آيا خدا قادر نيست » .

--> ( 1 ) اگر دست بردارند ، آنچه در گذشته مرتكب شده‌اند بخشوده مىشود . سوره انفال ، آيه 38 . ( 2 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ، ص 32 . ( 3 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ، ص 33 .