جمع است كه بر بالاتر از سه مرد يا زن اطلاق مىشود ، چه از جنس آدمى باشند ، و چه از جنس جن ، هم چنان كه در آيه مورد بحث در جن استعمال شده است . و جمله « يستمعون القران » صفت است براى كلمه « نفر » و معناى آيه چنين است : به ياد آر آن زمان را كه ما عده اى از جن را متوجه به سوى تو كرديم ، عده اى كه مىشنيدند قرآن را . * ( « فَلَمَّا حَضَرُوه قالُوا أَنْصِتُوا » ) * - ضمير در * ( « حَضَرُوه » ) * به قرآن برمىگردد ، البته قرآن به معناى حدثى ، يعنى قرائت قرآن . و كلمه « انصات » كه مصدر * ( « أَنْصِتُوا » ) * است به معناى سكوت براى گوش دادن است . و معناى جمله اين است كه : وقتى حاضر شدند در جايى كه قرآن تلاوت مىشد ، به يكديگر گفتند : ساكت باشيد تا آن طور كه بايد خوب بشنويم . * ( « فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ » ) * - ضمير در « قضى » به قرآن برمىگردد ، البته به اعتبار قرائت آن . و « توليه » كه مصدر « ولوا » است به معناى برگشتن است . و كلمه « منذرين » حال از ضمير جمع در كلمه « ولوا » است . و معنايش اين است كه : وقتى قرائت قرآن تمام شد و پيامبر از آن فارغ گشت به سوى قوم خود برگشتند ، در حالى كه بيمرسان ايشان از عذاب خدا بودند . * ( « قالُوا يا قَوْمَنا إِنَّا سَمِعْنا كِتاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسى مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه . . . » ) * اين جمله حكايت دعوت جنيان است در برابر قومشان كه ايشان را به اسلام مىخواندند و انذار مىكردند . و مراد از كتاب نازل بعد از موسى ، قرآن كريم است ، و اين كلام اشعار و بلكه دلالت دارد بر اين كه جنيان مذكور مؤمن به دين موسى ( ع ) و كتاب آن جناب بوده‌اند . و مراد از اينكه فرمود : * ( « مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه » ) * اين است كه قرآن ، تورات و يا همه كتابهاى قبل را تصديق مىكند . * ( « يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ وَإِلى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * - يعنى كتاب آسمانى قرآن پيروان خود را به سوى صراط حق و طريق مستقيم هدايت مىكند . رهروان اين طريقه از حق منحرف نمىشوند ، نه در عقائد و نه در عمل . * ( « يا قَوْمَنا أَجِيبُوا داعِيَ اللَّه وَآمِنُوا بِه يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ » ) * منظور از * ( « داعِيَ اللَّه » ) * رسول خدا ( ص ) است ، هم چنان كه در جاى ديگر قرآن فرموده : « قُلْ هذِه سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّه عَلى بَصِيرَةٍ » « 1 » . ولى بعضى « 2 » گفته اند

--> ( 1 ) بگو اين راه من است كه با بصيرت به سوى خدا دعوت مىكنم . سوره يوسف ، آيه 108 . ( 2 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ص 32 .