بيايد ، از خود نفى مىنمايد . و اگر در اين آيه علم به غيب را از آن جناب نفى مىكند ، منافات با اين ندارد كه به وسيله وحى عالم به غيب باشد ، هم چنان كه در مواردى از كلام خداى تعالى به آن تصريح شده ، يك جا مىفرمايد : « ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيه إِلَيْكَ » « 1 » و جاى ديگر مىفرمايد : « تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيها إِلَيْكَ » « 2 » و جاى ديگر مىفرمايد : « عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِه أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ » « 3 » و نيز از همين باب است سخن مسيح كه قرآن آن را حكايت نموده ، مىفرمايد : « وَأُنَبِّئُكُمْ بِما تَأْكُلُونَ وَما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ » « 4 » و نيز از يوسف حكايت نموده كه به دو رفيق زندانيش گفت : « لا يَأْتِيكُما طَعامٌ تُرْزَقانِه إِلَّا نَبَّأْتُكُما بِتَأْوِيلِه قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُما » « 5 » . و وجه منافات نداشتن اين است كه : آياتى كه علم به غيب را از آن جناب و از ساير انبياء ( ع ) نفى مىكند ، تنها در اين مقام است كه اين حضرات از آن جهت كه بشرى هستند و طبيعت بشرى دارند علم به غيب ندارند ، و خلاصه طبيعت بشرى و يا طبيعتى كه اعلا مرتبه طبيعت بشرى را دارد ، چنين نيست كه علم به غيب از خواص آن باشد به طورى كه بتواند اين خاصه و اثر را در جلب هر منفعت و دفع هر ضرر استعمال كند ، همانطور كه ما به وسيله اسباب ظاهر جلب نفع و دفع ضرر مىكنيم . و اين منافات ندارد كه با تعليم الهى از طريق وحى حقايقى از غيب برايشان منكشف گردد ، همانطور كه مىبينيم اگر معجزه مىآورند ، بدين جهت نيست كه افرادى از بشر و يا برجستگانى از بشرند ، و اين خاصيت خود آنان است ، بلكه هر چه از اين معجزات مىآورند به اذن خداى تعالى و امر او است ، هم چنان كه مىبينيم در چند جا در پاسخ آنان كه پيشنهاد آيتى كرده‌اند مىفرمايد : « قُلْ سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا » « 6 » ،

--> ( 1 ) اين از اخبار غيب است كه به تو وحى مىكنيم . سوره آل عمران ، آيه 44 . و سوره يوسف ، آيه 102 . ( 2 ) اين از اخبار غيب است كه به تو وحى مىكنيم . سوره هود ، آيه 49 . ( 3 ) خداى تعالى عالم غيب است و احدى راى بر غيب خود احاطه نمىدهد مگر رسولى راى كه بپسندد . سوره جن ، آيه 27 . ( 4 ) و به شما خبر مىدهم از آنچه مىخوريد و آنچه در خانه هاى خود ذخيره مىكنيد . سوره آل عمران ، آيه 49 . ( 5 ) هيچ جيره طعامى برايتان نيايد مگر آنكه شما راى از تاويل آن خبر مىدهم . سوره يوسف ، آيه 37 . ( 6 ) بگو منزه است پروردگار من مگر من بجز فردى از بشر هستم . سوره اسراء ، آيه 93 .