هر امرى را مىراند ، و آن را محكم مىكند ، كه ديگر زياده و نقصان و يا هيچ دگرگونگى ديگرى نپذيرد . و ليكن از همه اين وجوه روشنتر وجهى است كه ما بيان كرديم . * ( « أَمْراً مِنْ عِنْدِنا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ » ) * مراد از كلمه « أمر » در اينجا « شان » است . و اين كلمه حال از كلمه « امر » قبلى است ، و معناى جمله اين است : در آن شب هر امرى تجزيه و تفصيل مىشود ، در حالى كه امرى است از جانب ما ، و آغاز شده اى از درگاه ما . ممكن هم هست مراد از اين كلمه همان معناى مقابل نهى باشد ، و آن وقت معنايش چنين مىشود : در آن شب هر امرى به فرمان ما تفصيل داده مىشود . و اين كلمه چه به معناى شان باشد ، و چه به معناى فرمان ، متعلق است به كلمه « يفرق » . و نيز ممكن است كه بگوييم متعلق است به جمله « انزلناه » يعنى در حالى كه آن نازل شده شانى از ما است و يا به فرمانى از ما نازل شده است . و جمله * ( « إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ » ) * خالى از تاييد اين احتمال نيست ، و آن را تعليل مىكند . و معنايش اين است كه : ما آن كتاب را در حالى كه امرى از ناحيه ما بود نازل كرديم ، چون سنت ما بر فرستادن پيامبران و رسولان جارى است . * ( « رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » ) * يعنى نازل كردن آن رحمتى بود از پروردگار تو . و يا معنايش اين است كه ما آن را بدين جهت نازل كرديم تا رحمتى از خود را بر مردم افاضه كرده باشيم : و يا اين است كه نازل كردنش به خاطر آن بود كه رحمت پروردگارت اقتضاى انزال آن را داشت . پس كلمه « رحمة » بنا بر معناى اول ، حال خواهد بود ، و بنا بر معناى دوم و سوم مفعول له ، و بيان علت . و در كلمه « من ربك » التفاتى از تكلم مع الغير به غيبت به كار رفته ، چون خداى تعالى قبلا متكلم مع الغير فرض شده بود ، مىفرمود : ما چنين و چنان كرديم . و در اين كلمه غايب فرض شده مىفرمايد « از ناحيه پروردگارت » . وجه اين التفات اين است كه اظهار عنايتى در باره رسول گرامى خود فرموده باشد ، چون آن كسى كه قرآن را بر آن جناب نازل كرده ، پروردگار او است ، و منذر حقيقى كه پيامبر را به سوى مردم فرستاده او است . * ( « إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » ) * - يعنى او شنواى درخواستها ، و داناى حوائج است . درخواست آنان را مىشنود ، و حاجتشان را كه همان اهتداء به هدايت پروردگار تو است مىداند ، و به همين جهت كتاب نازل مىكند و رسول ارسال مىكند ، چون نسبت به