السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

165

تفسير الميزان ( فارسي )

قرآن عرضه داشت : « وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي » « 1 » و خداى تعالى هم دعايش را مستجاب نموده ، فرمود : « قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يا مُوسى » « 2 » . و در صدر آيه در جمله * ( « أَمْ أَنَا خَيْرٌ . . . » ) * كلمه « أم » هم مىتواند منقطعه باشد ، و هم متصله . اگر منقطعه اش بگيريم بيانگر كلام سابق مىشود و معناى جمله چنين مىشود « بلكه من از موسى بهترم ، براى اينكه او چنين و چنان است » . و اگر متصله بگيريم ، يكى از دو طرف ترديدش با همزه استفهامش حذف شده ، و تقديرش چنين است : « أهذا خير ام انا خير . . . - آيا اين موسى بهتر است و يا من . . . » . و در مجمع البيان مىگويد : سيبويه و خليل حرف « ام » را عاطفه گرفته‌اند . و جمله « انا خير » را عطف بر آخر آيه قبلى ، يعنى جمله * ( « أفَلا تُبْصِرُونَ » ) * گرفته‌اند ، چون معناى « انا خير » همان معناى « ام تبصرون » است ، پس گويا فرموده : « أفلا تبصرون ام تبصرون » چون به نظر فرعون اگر مردم مىگفتند « تو بهترى » داراى بصيرت بودند « 3 » . در حقيقت خواسته‌اند بگويند به كار بردن جمله * ( « أَمْ أَنَا خَيْرٌ » ) * در جاى « أم تبصرون » از باب به كار بردن مسبب در جاى سبب ، و يا به كار بردن سبب در جاى مسبب است . و به هر حال فرعون در اين آيه شريفه نام موسى ( ع ) را نبرد ، و از او به اسم اشاره « هذا - اين » تعبير كرد كه اين خود نوعى تحقير و توهين است . و همچنين جمله * ( « الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلا يَكادُ يُبِينُ » ) * تحقير را مىرساند ، و علت بهتر نبودن موسى را بيان مىكند . * ( « فَلَوْ لا أُلْقِيَ عَلَيْه أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جاءَ مَعَه الْمَلائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ » ) * كلمه « اسورة » جمع « سوار » - به كسر سين - است كه راغب آن را معرب كلمه « دستواره » دانسته « 4 » . مىگويند : « 5 » رسم مردم آن روز بود كه وقتى كسى را بر خود رئيس مىكردند ، دستبندى از طلا به دستش و گردنبندى از طلا به گردنش مىانداختند . و بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود : اگر موسى رسول مىبود ، و بدان جهت بر مردم سيادت و سرورى

--> ( 1 ) گره از زبانم بگشاى تا سخنم را بفهمند . سوره طه ، آيه 30 . ( 2 ) به درخواستت رسيدى اى موسى ، سوره طه ، آيه 38 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 51 . ( 4 ) مفردات راغب ، ماده « سور » . ( 5 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 90 .