* ( « فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ » ) * مراد از « بردن پيامبر » بردنش از دنيا است قبل از انتقام گرفتن از كفار . بعضى از مفسرين « 1 » گفته‌اند : مراد از بردن آن جناب ، بيرون كردنش از بين مشركين است . و معناى جمله * ( « فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ » ) * اين است كه ما ناچار از ايشان انتقام خواهيم گرفت . و مراد از اينكه فرمود : « آنچه به ايشان وعده داديم به تو نشان مىدهيم » همان انتقام گرفتن از ايشان است ، قبل از آنكه رسول خدا ( ص ) از دنيا برود ، و يا در حالى كه در بين ايشان باشد . و معناى جمله * ( « فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ » ) * اين است كه اقتدار ما بر آنان تفوق دارد ( و اين تفوق را از كلمه « على » مىفهميم ) . و جمله « * ( فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ ) * » در اصل « ان نذهب بك » بوده ، كلمه « ما » بر كلمه « ان » اضافه گشته و « اما » شده ، و نون تاكيد هم بر « نذهب » اضافه شده ، « نذهبن » گشته . و حاصل معناى آيه اين است كه : ما از ايشان انتقام خواهيم گرفت ، حال يا بعد از درگذشت تو ، و يا قبل از آن . * ( « فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * از ظاهر كلام برمىآيد كه حرف « فاء » در آغاز جمله براى اين است كه اين جمله نتيجه همه حرفهاى گذشته ( نازل كردن ذكر از طريق وحى ، و اينكه نبوت يكى از سنتهاى الهى است ، و اينكه كتاب نازل بر آن جناب حق است ، و اينكه آن جناب رسولى مبين است كه دعوتش را جز مردم با تقوى اجابت نمىكنند ، و جز دارندگان قرين از شياطين از آن اعراض نمىنمايند ، و اينكه پيامبر بايد براى هميشه از ايمان آوردن آنان مايوس باشد ، و اينكه خدا از ايشان انتقام خواهد گرفت ) مىباشد . و به همين جهت بعد از همه آن مطالب تاكيد مىفرمايد بر اينكه رسول خدا ( ص ) به كتابى كه بر او وحى شده تمسك جويد ، چون او بر صراط مستقيم است . * ( « وَإِنَّه لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْئَلُونَ » ) * ظاهرا مراد از « ذكر » ذكر خدا باشد . و كلمه ذكر در اين سوره به اين معنا مكرر آمده . و حرف « لام » در جمله * ( « لَكَ وَلِقَوْمِكَ » ) * اختصاص را مىرساند ، به اين معنا كه تكاليفى كه در كتاب است متوجه آن جناب و قوم او است . مؤيد اين معنا تا اندازه اى جمله

--> ( 1 ) تفسير قرطبى ، ج 8 ، ص 92 .