نمىكند ، چون خدا عادلتر از آن است كه بنده اش را به خاطر يك گناه دو بار عقوبت كند « 1 » . مؤلف : اين روايت را الدر المنثور هم از عده اى از صاحبان كتب حديث از على ( ع ) از رسول خدا ( ص ) روايت كرده « 2 » . و از فحواى آن استفاده مىشود كه آيه شريفه * ( « وَما أَصابَكُمْ » ) * خاص به مؤمنين است ، و خطاب در آن نيز به ايشان است ، و مفادش اين است كه خدا گناهان همه ايشان را مىآمرزد ، و ديگر در برزخ و قيامت عذاب نمىبينند ، چون آيه شريفه گناهان را منحصر در دو قسم مىكند . يكى آنهايى كه با رساندن مصيبت مؤاخذه مىشوند ، و يكى هم آنهايى كه بخشوده مىشوند . و روايت هم مفادش اين است كه بعد از مؤاخذه با مصائب ، ديگر مؤاخذه اى نيست ، و بعد از عفو هم ديگر مؤاخذه اى نخواهد بود ، به همين جهت مساله از چند جهت مورد اشكال قرار مىگيرد : اول از اين جهت كه ما در سابق گفتيم از سياق آيه برمىآيد كه به عموميتش مؤمن و كافر را شامل مىشود . دوم از جهت اينكه معارض با روايات بسيار زيادى است كه شايد به حد تواتر معنوى برسد ، رواياتى كه مىگويند : بعضى از مؤمنين در قبر و يا در آخرت عذاب مىبينند . سوم از جهت اينكه اين روايت با ظاهر آياتى كه دلالت دارد بر اينكه موطن و محل جزاى اعمال آخرت است مخالفت دارد ، مانند آيه « وَلَوْ يُؤاخِذُ اللَّه النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَلكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُونَ » « 3 » چون ظاهر اين آيه اين است كه خداى تعالى جزاى اعمال را در دنيا نمىدهد ، و گر نه هيچ جنبده اى روى زمين نمىماند ، بلكه آن را تاخير مىاندازد تا مدتى معين ، همين كه آن مدت فرا رسيد ديگر حتى يك ساعت هم جلو و عقبش نمىاندازد . و همچنين آيات ديگرى كه دلالت دارد بر اينكه هر معصيت و مظلمه اى بازخواست مىشود ، و روز بازخواست از آن بعد از مرگ و در قيامت است ، مگر آنكه صاحبش در دنيا توبه كرده باشد ، و يا با عمل نيكى آن را از بين برده باشد و يا در قيامت شفاعتى مشمول حالش گردد ، و امثال اينها . علاوه بر اينكه آيه مورد بحث ، يعنى آيه * ( « وَما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » ) * - همانطور كه قبلا هم گفتيم - نه دلالت دارد بر اينكه مصيبتهاى وارده جزاى اعمال است ، و نه بر اين كه عفو از بسيارى از گناهان ابطال جزاء در آنها است ، بلكه

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 30 . ( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 91 . ( 3 ) سوره نحل ، آيه 61 .