كند كه قبلا تذكرش داده بود و آن اين بود كه غير از انذار پستى ندارد و هيچگونه مسئوليت در باره امور مردم ندارد و موظف است كه بر خدا توكل كند و امور ايشان را محول به او نمايد ، هم چنان كه فرمود : « فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّه إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى . . . » . پس گويى كه به رسول خدا ( ص ) فرموده : و هر كس گمراه شد به او بگو : من از پروردگارم شنيده‌ام كه به غير از انذار مسئوليتى به گردنم نينداخته ، پس من از ضلالت هر كس گمراه شود بازخواست نخواهم شد . * ( « وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّه سَيُرِيكُمْ آياتِه فَتَعْرِفُونَها وَما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » ) * اين آيه عطف است به جمله * ( « فَقُلْ إِنَّما أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ » ) * و در اين عطف ، انعطافى به دنباله آيه قبل شده ، كه بعد از امر به رسول خدا ( ص ) به توكل بر او در امور مردم ، به او فرمود : به زودى عاقبت بدى براى مشركين قرار خواهد داد و ميان بنى اسرائيل در آنچه اختلاف مىكنند قضاوت خواهد كرد و از آيات خود آيه هايى نشانشان خواهد داد ، كه مضطر به تصديق او شوند ، آن گاه بر طبق اعمالشان جزايشان دهد . و حاصل معناى آيه اين است كه : و بگو كه ثناى جميل همه براى خداى تعالى است در آنچه كه در ملك خود جارى مىسازد ، از آن جمله ، بشر را به سوى آنچه خير و سعادتشان در آن است مىخواند و مؤمنين را كه به آيات او ايمان آورده و تسليم او شده‌اند هدايت نموده و دلهاى تكذيب كنندگان را مىرانده و گوشهايشان را كر ، و ديدگانشان را كور نموده ، در نتيجه گمراه شدند و آيات او را تكذيب كردند . * ( « سَيُرِيكُمْ آياتِه فَتَعْرِفُونَها » ) * - اين جمله اشاره است به مطالب قبل كه از آيه * ( « وَإِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الأَرْضِ » ) * شروع مىشد و ظهور جمله « آياته » در عموم ، دليل بر اين است كه منظور ، آيت مخصوصى نيست ، بلكه هر آيتى است كه مردم را ناگزير از قبول حق كند و هر آيتى است كه قبل از قيام قيامت و بعد از آن اتفاق مىافتد . و جمله * ( « وَما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » ) * ، خطاب در اين جمله به رسول خدا ( ص ) است و اين جمله به منزله تعليل و بيان مطالب گذشته است و معنايش اين است : اعمال شما بندگان در برابر ديدگان پروردگار تو است ، پس هيچ چيز از آنچه حكمت در قبال اعمال شما اقتضاء مىكند از او فوت نمىشود ، اگر حكمت اقتضاء دعوت و هدايت داشته باشد ، مىكند و اگر اقتضاى اضلال و نشان دادن آيات و سپس پاداش نيكوكاران و كيفر بدكاران را داشته باشد ، انجام مىدهد . البته جمله مورد بحث به صورت غايب يعنى « عما يعملون » نيز ، قرائت شده و شايد هم