رسانده‌ايم به خطا رفته‌اند ، و مال و اولاد خيرات نيست بلكه استدراج و املاء است . خيراتى كه در آن سرعت مىشود آن است كه مؤمنين به خدا و رسول و روز جزا دارند ، و آن اعمال صالح ايشان است . آن گاه خداى سبحان صفات مؤمنين را شرح داده و مىفرمايد : « آنهايى هستند كه از خشيت پروردگارشان مشفقند » . و « اشفاق » به گفته راغب به معناى عنايت آميخته با ترس است ، چون شخص مشفق هم مشفق عليه خود را دوست مىدارد و هم بيمناك خطرى است كه برايش پيش مىآيد و در قرآن كريم هم آمده است كه : « وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ - ايشان از قيامت مشفقند » . راغب اضافه مىكند كه : اين ماده اگر با حرف « من » متعدى شود ( هم چنان كه در آيه قبلى اين طور بود ) معناى خوف در آن بيشتر و ظاهرتر مىشود ، و چون با حرف « فى » متعدى شود معناى عنايت در آن ظاهرتر مىگردد ، از قرآن كريم براى هر دو مثال آورده ، يكى آيه « إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنا مُشْفِقِينَ » است كه اشفاق در آن با « فى » متعدى شده ، و آيه ديگر : « مشفقون منها » است كه با حرف « من » متعدى شده است « 1 » . اين آيه مؤمنين را توصيف مىفرمايد به اينكه خداى سبحان را « رب » خود گرفته‌اند . ربى كه مالك و مدبر امر ايشان است و لازمه اش آن است كه نجات و هلاكتشان دائر مدار رضا و سخط او باشد ، در نتيجه مؤمنين ، هم از او خشيت دارند و هم دوستش مىدارند ، چون نجات و سعادتشان به دست او است ، و نجات و سعادت خود را مىخواهند . و همين معنا ايشان را واداشته كه به آيات او ايمان آورده ، او را پرستش كنند . از مطالب گذشته كه در معناى آيه گفته شد اين معنا به دست آمد كه : جمع ميان خشيت و اشفاق تكرار نيست . آن گاه فرموده : * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ » ) * كه منظور از آيات ، هر چيزى است كه بشر را به سوى خداى تعالى رهنمون شود كه يكى از آنها رسولان خدايند كه حامل رسالت اويند . يكى ديگر كتاب و شريعت ايشان است كه نبوتشان را تاييد مىكند . و مؤمنين كسانى هستند كه به اينها ايمان مىآورند ، چون از خدا خشيت دارند ، و همان خشيت وادارشان مىكند كه در مقام تحصيل رضاى او برآيند ، و دعوت او را بپذيرند ، و امر او را اطاعت بكنند ، همان او امرى كه از طريق وحى و رسالت به ايشان مىرسد . آن گاه فرموده : * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِرَبِّهِمْ لا يُشْرِكُونَ » ) * و ايمان به آيات خدا هم در ايشان اثرى دارد و آن اين است كه وادارشان مىكند شركاء را از او نفى كنند و كسى را جز او نپرستند ،

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « شفق » .