بياورند كه رسول را نشناختيم ، و يا رسول مجنون بود ، و كلماتش مختل و پريشان بود ، و نه ممكن است بگويند كه رسول از ما خرجى مىخواست ، هيچ يك از اين عذرها را ندارند ، تنها دردشان اين بود كه اهل عناد و لجاج بودند و به حق ايمان نمىآوردند ، تا عذاب حتمى ايشان را بگيرد . * ( « أيَحْسَبُونَ أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِه مِنْ مالٍ وَبَنِينَ نُسارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْراتِ بَلْ لا يَشْعُرُونَ » ) * كلمه « نمدهم » - به ضمه نون - از « امداد » است . « امداد » و « مد » به يك معنا است و آن اين است كه : نقص چيزى را تكميل و تتميم كنى و آن را از اينكه پاره و يا نابود شود حفظ نمايى . راغب در مفردات گفته : بيشتر موارد استعمال كلمه « امداد » در چيزهاى دوست داشتنى و « مد » در مكروهات است پس جمله « نمدهم » از امداد است كه بر خلاف استعمال مشهور ، در مكروه به كار رفته و « مسارعت در خيرات » افاضه خيرات است به سرعت ، به خاطر احترامى كه براى خود خيال كرده‌اند ، پس خيرات به خيال ايشان مال و فرزند است كه به سرعت بدان رسيده‌اند « 1 » . و معناى آيه اين است : آيا اينان گمان مىكنند كه اگر در مدت مهلت ، مال و فرزندان به ايشان داديم ، از اين جهت بوده كه دوستشان داشته‌ايم و يا نزد ما احترام داشتند لذا خواسته‌ايم خيرشان را زودتر به ايشان برسانيم ؟ . نه ، بلكه نمىفهمند ، يعنى مطلب به عكس است ، ولى آنان حقيقت امر را درك نمىكنند ، زيرا حقيقت امر اين است كه ما ايشان را املاء و استدراج كرده‌ايم ، يعنى اگر از مال و فرزند بيشتر به ايشان مىدهيم ، مىخواهيم در طغيان بيشترى فرو روند . و اين همان مضمونى است كه خداى تعالى در سوره اعراف آورده و مىفرمايد : « سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ، وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ » « 2 » . * ( « إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ ) * . . . * ( وَهُمْ لَها سابِقُونَ » ) * خداى تعالى در اين آيات پنجگانه با كمك آيات گذشته اين معنا را بيان مىكند كه : اين كفار كه پنداشته‌اند مال و اولاد خير ايشان است و خيراتى است كه ما زودتر به ايشان

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « مد » . ( 2 ) به زودى استدراجشان مىكنيم ، از راهى كه نفهمند و مهلتشان مىدهيم ، كه كيد ما متين است . سوره اعراف ، آيات 182 و 183 .