السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
522
تفسير الميزان ( فارسي )
است ، كه اعتراف ملكه هنگام داخل شدن به قصر كه مىگويد : « أسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمانَ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ » بر آن شهادت مىدهد . و اين اسلامش ، با اسلامى كه قبلا بدان تصريح كرد و گفت : * ( « وَكُنَّا مُسْلِمِينَ » ) * اشتباه نشود ، براى اينكه آن اسلام ، تسليم سليمان شدنش بود و اين اسلام ، تسليم خدا شدن است . اين آن معنايى است كه از سياق آيات برمىآيد ، ولى مفسرين وجوه ديگرى در معناى آيه ذكر كردهاند ، كه ما از نقل آنها صرف نظر كرديم . جمله * ( « إِنَّها كانَتْ مِنْ قَوْمٍ كافِرِينَ » ) * ، در مقام تعليل « صد » مذكور است و معنايش اين است : تنها چيزى كه او را از تسليم خدا شدن جلوگيرى نمود ، همان معبودى بود كه به جاى خدا مىپرستيد و آن معبود - هم چنان كه در خبر هدهد گذشت - آفتاب بوده و سبب اين جلوگيرى اين بود كه ملكه نيز از مردمى كافر بود و ( از نظر افكار عمومى ) ايشان را در كفرشان پيروى مىكرد . « قيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ . . . » كلمه « صرح » به معناى قصر و هر بنايى است بلند و مشرف بر ساير بناها ، و نيز به معناى محلى است كه آن را تخت كرده باشند و سقف هم نداشته باشد و كلمه « لجة » به معناى آب بسيار زياد است و كلمه « ممرد » اسم مفعول از تمريد است كه به معناى صاف كردن است و كلمه « قوارير » به معناى شيشه است . و اگر فرمود : « به دو گفته شد داخل صرح شو » ، گويا گوينده آن ، بعضى از خدمتكاران سليمان ( ع ) بوده ، كه در حضور او ملكه سبأ را راهنمايى كرده كه داخل شود و اين رسم همه پادشاهان بزرگ است . « فلَمَّا رَأَتْه حَسِبَتْه لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَنْ ساقَيْها » - يعنى وقتى ملكه سبأ آن صرح را ديد ، خيال كرد استخرى از آب است ، ( چون خيلى آن شيشه صاف بود ) لذا جامه هاى خود را از ساق پا بالا زد تا دامنش تر نشود . « قالَ إِنَّه صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوارِيرَ » - گوينده اين سخن سليمان است ، كه به آن زن ، مىگويد : اين صرح ، لجه نيست . بلكه صرحى است كه از شيشه ساخته شده ، پس ملكه سبا وقتى اين همه عظمت از ملك سليمان ديد و نيز آن داستان را كه از جريان هدهد و برگرداندن هدايا ، و نيز آوردن تختش از سبا به دربار وى به خاطر آورد ، ديگر شكى برايش نماند كه اينها همه معجزات و آيات نبوت او است و كار حزم و تدبير نيست ، لذا در اين هنگام گفت « رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي . . . » .