سپس جمله * ( « وَذَكَرُوا اللَّه كَثِيراً » ) * را بر آن عطف نمود . * ( « وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا » ) * - كلمه « انتصار » به معناى انتقام است ، بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : مراد از شعرايى كه بعد از مظلوميت انتقام مىگيرند ، آن شعرايى مىباشند كه با اشعار خود ، اشعارى را كه مشركين سروده‌اند و در آن رسول خدا ( ص ) را هجو كرده يا در دين او طعن زده و از اسلام و مسلمين بدگويى كرده‌اند ، پاسخ داده‌اند و رد كرده‌اند ، و اين تفسير خوبى است كه مقام آيه آن را تاييد مىكند . * ( « وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ » ) * - كلمه « منقلب » اسم مكان و يا مصدر ميمى از انقلاب است و معناى جمله اين است كه كسانى كه ستم كرده‌اند - بطورى كه از سياق بر مىآيد مراد مشركين هستند - به زودى خواهند فهميد كه به چه بازگشتگاهى بر مىگردند و آن بازگشتگاه همان آتش است و يا اين است كه به زودى خواهند فهميد كه به چه نحو برمىگردند . در اين جمله مشركين را تهديد مىكند و در عين حال در اين جمله كه آخرين آيه سوره است به مضمون اول سوره بازگشت شده ، چون در اول سوره فرمود : « فَقَدْ كَذَّبُوا فَسَيَأْتِيهِمْ أَنْبؤُا ما كانُوا بِه يَسْتَهْزِؤُنَ » . بحث روايتى در كافى به سند خود از حجال از شخصى كه نامش را برده از يكى از دو امام باقر و صادق ( ع ) روايت كرده كه گفت : از كلام خداى تعالى پرسيدم كه مىفرمايد : « * ( بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ ) * » فرمود : زبان عرب مىتواند مدلول ساير زبانها را روشن سازد ، ولى ساير زبانها مداليل زبان عرب را روشن نمىكند « 2 » . و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « وَلَوْ نَزَّلْناه عَلى بَعْضِ الأَعْجَمِينَ . . . » ) * از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : يعنى اگر ما قرآن را بر عجم - غير عرب - نازل مىكرديم عرب به آن ايمان نمىآورد ولى بر عرب نازل كرديم و عجمها به او ايمان آوردند و اين خود فضيلتى است براى عجم « 3 » .

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 147 . ( 2 ) كافى ، ج 2 ، ص 632 ، ح 20 . ( 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 124 .