تسليمند » ، بدان اشاره مىفرمايد . * ( « إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّه بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » ) * - راغب مىگويد : كلمه « سلم » و « سلامت » به معناى دور بودن از آفات ظاهرى و باطنى است « 1 » . و از سياق بر مىآيد كه آن جناب در مقام بيان معناى جامعى است كه قيامت را از ساير روزها متمايز كند ، و از پروردگار خود درخواست كرده كه اولا در روزى كه مال و اولاد و ساير آنچه در دنيا سود مىدهد سودى نمىبخشد ، او را يارى كند ، و بيچاره نسازد ، كه مقتضاى اين مقدمه چينى اين است كه مطلوب واقعى از جمله * ( « إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّه بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » ) * بيان چيزى باشد كه در آن روز نافع است . بنا بر اين ، استثناء منقطع و كلمه « الا » به معناى ليكن است ، يعنى در آن روز مال و اولاد سودى نمىدهد و ليكن هر كس با قلب سليم نزد خدا آيد از سلامت قلب سود مىبرد . و خلاصه مفاد كلام اين مىشود كه مدار سعادت در آن روز بر سلامت قلب است ، چه اينكه صاحب آن قلب سالم در دنيا مال و فرزندى داشته باشد و يا نداشته باشد . بعضى « 2 » از مفسرين استثنا را متصل و مستثنى منه را مفعول « ينفع » و محذوف دانسته و گفته‌اند كه : تقدير آيه چنين است : « يوم لا ينفع مال و لا بنون احدا الا من اتى اللَّه بقلب سليم - روزى كه مال و فرزندان به احدى سود نمىدهد ، مگر كسى را كه با قلب سليم نزد خدا آيد » ، ( ولى بنا بر اين تفسير مفاد آيه اين مىشود كه هر كس با قلب سليم آيد مال و اولاد او را سود دهد و حال آنكه آيه نمىخواهد اين را برساند ) . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : استثناى متصل است ، چيزى كه هست مضافى از آن حذف شده و تقديرش چنين است : « يوم لا ينفع مال و لا بنون الا مال و بنون من اتى اللَّه . . . - روزى كه مال و فرزند سودى نمىبخشد ، مگر مال و فرزندان كسى كه با قلب سليم آمده باشد » . بعضى « 4 » ديگر گفته‌اند : مال و بنون در معناى بى نيازى است و استثناء از بى نيازى شده ، اما به حذف مضافى از نوع آن و تقديرش اين است : « يوم لا ينفع غنى الا غنا من اتى اللَّه بقلب سليم - روزى كه هيچ غنايى سود نمىبخشد ، مگر غنا و بى نيازى كسى كه با قلب سليم آمده باشد » و قلب سليم هم خود نوعى از غنا است ، پس استثناى متصل ادعايى است نه حقيقى .

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « سلم » . ( 2 و 3 و 4 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 100 .