السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
369
تفسير الميزان ( فارسي )
علاوه بر اين خداى تعالى در چند جا از كلام خود حكم و نبوت را با هم ذكر كرده و فهمانده كه اينها با هم فرق دارند ، از آن جمله فرموده : « أَنْ يُؤْتِيَه اللَّه الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ » « 1 » و نيز فرموده : « أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ » « 2 » و نيز فرموده : « وَلَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ » « 3 » و آياتى ديگر . جمله « * ( وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ ) * » پاسخ از اعتراض اول فرعون است ، كه از رسالت موسى ( ع ) تعجب و استبعاد مىكرد ، چون او و درباريانش وى را مىشناختند ، و ناظر احوال او در ايامى كه تربيتش مىكردند بودند و حاصل جواب اين است كه : استبعاد ايشان از رسالت وى مربوط به سوابقى است كه از حال وى داشتند و اين استبعاد وقتى بجاست كه رسالت ، امرى اكتسابى باشد و به دست آمدنش با حصول مقدمات اختيارىاش ممكن و قابل حدس باشد ، تا فرعون تعجب كند كه چطور ممكن است تو پيامبر شوى ؟ لذا در پاسخش گفت خدا او را رسول كرده ، و مساله رسالت اكتسابى نيست بلكه موهبتى است خدايى ، هم چنان كه حكم نيز چنين است و خدا او را بدون هيچ اكتسابى رسالت و حكم داده ، اين آن معنايى است كه از سياق بر مىآيد . و اما اينكه بعضى « 4 » از مفسرين گفتهاند : « جمله * ( » ألَمْ نُرَبِّكَ فِينا وَلِيداً . . . « ) * از باب استبعاد نبوده ، بلكه خواسته است بر موسى ( ع ) منت بگذارد » هر چند كه آيه شريفه فى نفسها با اين احتمال هم مىسازد ولى سياق مجموع جواب ، مساعد با آن نيست و حمل آيه بر اين احتمال سياق را در هم مىريزد ، چون در اين صورت حتما بايد جمله « * ( وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّها عَلَيَّ . . . ) * » را جواب از منت مذكور گرفت و حال آنكه اين جواب نمىتواند جواب آن باشد . ( چون در خود جمله منت يادآور شده مىفرمايد تو بر من منت مىنهى كه بنى اسرائيل را برده خود كرده اى ) و نيز بايد جمله * ( « فَعَلْتُها إِذاً . . . » ) * را جواب از اعتراض به قتل گرفت آن وقت جمله * ( « وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ » ) * زايد مىشود و احتياجى بدان نيست . دقت فرماييد . جمله « * ( وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّها عَلَيَّ أَنْ عَبَّدْتَ بَنِي إِسْرائِيلَ ) * » جواب از منتى است كه فرعون بر او نهاده از در سرزنش او را برده خود خواند ، برده اى كه كفران نعمت مولاى خود
--> ( 1 ) ( هيچ بشرى ) كه خداوند به او رسالت و كتاب و حكمت بدهد ( نرسد كه به مردم بگويد مرا بجاى خدا بپرستيد ) . سوره آل عمران ، آيه 79 . ( 2 ) اينان كسانى بودند كه ما كتاب و حكم و نبوتشان داديم . سوره انعام ، آيه 89 . ( 3 ) ما به بنى اسرائيل كتاب و حكم و نبوت داديم . سوره جاثيه ، آيه 16 . ( 4 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 68 .