السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

359

تفسير الميزان ( فارسي )

مىكند به سرنوشتى كه امتهاى گذشته به خاطر تكذيب پيغمبرشان دچار شدند . مؤيد اين معنا اين است كه در آغاز نقل داستان ابراهيم ( ع ) فرمود : « * ( وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْراهِيمَ ) * - داستان ابراهيم را بر ايشان بخوان » . * ( « وَإِذْ نادى رَبُّكَ مُوسى ) * . . . * ( ألا يَتَّقُونَ » ) * يعنى به ياد آر زمانى را كه پروردگارت موسى را ندا در داد و او را به رسالت به سوى فرعون مبعوث فرمود ، تا بنى اسرائيل را از چنگ وى برهاند ( به تفصيلى كه در سوره طه و غير آن گذشت ) . جمله * ( « أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » ) * نوعى تفسير است براى ندا و مىرساند كه آن ندا چه بوده و اگر نخست فرمود : « اينكه نزد قوم ستمكار به روى » و سپس آن قوم را به قوم فرعون تفسير كرد ، براى اين بود كه به حكمت اين ماموريت كه شرك ايشان و ظلمى بود كه نسبت به بنى اسرائيل روا مىداشتند - كه تفصيلش در سوره طه از آيه « اذْهَبا إِلى فِرْعَوْنَ إِنَّه طَغى . . . فَأْتِياه فَقُولا إِنَّا رَسُولا رَبِّكَ فَأَرْسِلْ مَعَنا بَنِي إِسْرائِيلَ وَلا تُعَذِّبْهُمْ » « 1 » آمده - اشاره كند . و جمله * ( « ألا يَتَّقُونَ ) * - چرا به تقوى نمىگرايند » - به صيغه غيبت - توبيخى است غيابى كه خداى تعالى از ايشان كرده و چون اين توبيخ در روز انعقاد رسالت موسى واقع شده ، اين معنا را مىدهد كه اى موسى به ايشان بگو : پروردگار من شما را توبيخ مىكند به اينكه راه تقوى را ترك كرده‌ايد ، و مىفرمايد : * ( « ألا يَتَّقُونَ » ) * . * ( « قالَ رَبِّ إِنِّي أَخافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ وَيَضِيقُ صَدْرِي وَلا يَنْطَلِقُ لِسانِي فَأَرْسِلْ إِلى هارُونَ » ) * در مجمع البيان گفته : كلمه « خوف » به معناى آن حالت ناراحتى و اضطراب درونى است كه در هنگام توقع و احتمال ضرر به آدمى دست مىدهد و نقيض آن حالت ، « امن » است كه به معناى آرامش و سكون نفس است نسبت به اينكه نفعش خالص و آميخته با ضرر نيست و ضرر آن را تهديد نمىكند « 2 » و بيشتر موارد اطلاق خوف در مورد احساس شر است ، مواردى كه آدمى را وادار مىكند به اينكه برخيزد و براى جلوگيرى از آن شر ، ابتكارى كند ، هر چند كه در دل اضطرابى پيدا نشود ، به خلاف « خشيت » كه آن مخصوص مواردى است

--> ( 1 ) برويد به سوى فرعون كه او به راه كفر و طغيان شتافته است . . . هر دو به جانب فرعون رفته بگوييد كه ما دو رسول پروردگار توايم پس بنى اسرائيل را با ما بفرست و آنها را عذاب منما . سوره طه ، آيه 43 - 47 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 186 .