هلاكت فرعونيان به جرم تكذيب بوده است . بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : اين دو آيه متصل به جمله « * ( وَكَفى بِرَبِّكَ هادِياً وَنَصِيراً ) * » است . ولى اين نظريه بعيدى است . * ( « وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْناهُمْ وَجَعَلْناهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً وَأَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ عَذاباً أَلِيماً » ) * ظاهر اين است كه كلمه « قوم » به فعلى مقدر ، منصوب شده باشد كه جمله * ( « أَغْرَقْناهُمْ » ) * بر آن دلالت مىكند . مراد از تكذيب قوم نوح رسولان را ، همان تكذيب نوح است ، چون تكذيب يك رسول تكذيب همه رسولان است براى اينكه همه رسولان بر كلمه حق اتفاق دارند . علاوه بر اين ، اين امتها اقوام متعددى از بتپرستان بودند كه به كلى منكر مساله نبوت بودند ، نه اينكه با شخص نوح ( ع ) غرض خاصى داشته باشند . و معناى اينكه فرمود : * ( « وَجَعَلْناهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً » ) * اين است كه ما ايشان را براى مردمى كه بعد از آنها باقى ماندند و از ذريه هاى آنان بودند ، آيت و مايه عبرت قرار داديم - و بقيه الفاظ آيه روشن است . * ( « وَعاداً وَثَمُودَ وَأَصْحابَ الرَّسِّ وَقُرُوناً بَيْنَ ذلِكَ كَثِيراً » ) * در مجمع البيان گفته : كلمه « رس » به معناى چاهى است كه طوقه چينى شده باشد ، و مىگويند « اصحاب رس » مردمى بودند كه بعد از قوم ثمود روى كار آمدند و بر لب چاهى زندگى مىكردند و خداوند پيغمبرى به سويشان گسيل داشت ، ولى ايشان او را تكذيب كردند و خدا هلاكشان كرد « 2 » . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : « رس » نام رودخانه اى بود كه قوم رس در كنار آن منزل داشتند . و روايات « 4 » شيعه نيز مؤيد اين احتمال است . و كلمه « عادا . . . » عطف است بر جمله * ( « قَوْمَ نُوحٍ » ) * و تقدير چنين است : « و دمرنا عادا و ثمود و اصحاب الرس . . . - ما عاد و ثمود و اصحاب رس را هلاك كرديم » . * ( « وَقُرُوناً بَيْنَ ذلِكَ كَثِيراً » ) * - كلمه « قرن » به معناى مردمى است كه در يك عصر زندگى مىكنند و چه بسا بر خود عصر هم اطلاق بشود ، و كلمه « ذلك » اشاره است به

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 18 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 169 و 170 . ( 3 ) تفسير طبرى ، ج 19 ، ص 11 . ( 4 ) تفسير برهان ، ج 3 ، ص 166 ، ح 1