السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

276

تفسير الميزان ( فارسي )

داخل شدن به بهشت ، يا پناه بردن از عذاب به چيزى پس امروز براى شما هيچ پناهى نيست . ولى معناى اول به سياق آيات نزديكتر است . اين آيه در موضع جواب از گفتار مشركين است كه گفتند : « چرا ملائكه به ما نازل نمىشود ؟ » و اما از اين اعتراضشان كه « چرا پروردگار را نمىبينيم » جواب نداد ، براى اينكه ديدنى كه آنها منظورشان بوده ، ديدن به چشم سر بوده كه مستلزم جسمانيت و تجسم است ، و خدا منزه از آن است ، و اما آنان از رؤيت به چشم يقين كه همان رؤيت قلبى است ، چيزى سرشان نمىشد ، و بر فرض هم كه سرشان مىشد منظورشان از * ( « أَوْ نَرى رَبَّنا » ) * آن قسم رؤيت نبود . و اما توضيح جواب از مساله انزال ملائكه و رؤيت آنان ، اين است كه اصل ديدن ملائكه را مسلم گرفته ، كه روزى هست كه كفار ملائكه را ببينند ولى درباره آن هيچ حرفى نزده ، و به جاى آن از حال و وضع كفار در روز ديدن ملائكه خبر داده ، تا به اين معنا اشاره كرده باشد كه در خواست ديدن ملائكه به نفعشان تمام نمىشود ، چون ملائكه را نخواهند ديد مگر در روزى كه با عذاب آتش روبرو شده باشند ، و اين وقتى است كه نشاه دنيوى مبدل به نشاه اخروى شود ، هم چنان كه در جاى ديگر نيز به اين حقيقت اشاره نموده و فرموده : « ما نُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ وَما كانُوا إِذاً مُنْظَرِينَ » « 1 » . پس كفار در حقيقت در اين درخواست خود استعجال در عذاب كرده‌اند ، در حالى كه خود خيال مىكنند كه با اين درخواست خود ، خدا و رسول او را عاجز و ناتوان مىكنند . و اما اينكه اين روزى كه آيه « * ( يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ ) * » بدان اشاره دارد چه روزى است ؟ مفسرين « 2 » گفته‌اند : روز قيامت است ، و ليكن آنچه از سياق به كمك ساير آيات راجع به اوصاف روز مرگ ، و بعد از مرگ بر مىآيد ، اين است كه مراد روز مرگ است . مثلا يكى از آيات راجع به مرگ آيه « وَلَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَراتِ الْمَوْتِ وَالْمَلائِكَةُ باسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ » « 3 » مىباشد و يكى ديگر آيه

--> ( 1 ) ملائكه راى جز به حق نازل نمىكنيم ، و وقتى نازل كنيم ديگر مهلت داده نمىشوند . سوره حجر ، آيه 8 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 5 به نقل از ابو حيان . ( 3 ) اگر ببينى زمانى راى كه ستمگران در سكرات مرگ قرار مىگيرند ، و ملائكه دست دراز كرده ، كه جان خود بيرون دهيد ، امروز به عذاب خوارى كيفر خواهيد شد . سوره انعام ، آيه 93 .