در پاسخ مىگوييم : جواب مطابق اعتراض است ، زيرا آنها بدون اشكال درباره خصوص رسول خدا ( ص ) اعتراض كردند ، كه اين چه رسولى است كه طعام مىخورد و راه مىرود ؟ و اما اينكه گفتيد اگر جواب را تعميم مىداد آنها نيز اعتراضشان را تعميم مىدادند جمله « * ( بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ ) * » و آيه اى كه قبل از آن است يعنى « * ( قُلْ أَنْزَلَه الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ ) * » به بيانى كه گذشت اين اشكال را دفع مىكند ، چون مىفرمايد منشا اين اعتراض چيز ديگرى است نه منطوق خود كلام . و از جمله حرفهاى عجيبى كه در اين آيه زده شده اين است كه از بعضى « 1 » از مفسرين حكايت شده كه گفته است آيه شريفه تسليت براى رسول خدا ( ص ) است ، و گويا فرموده : رسولان قبل از تو نيز حال تو را داشتند ، پس در بين آنان اسوه حسنه اى دارى ، و اما اينكه جواب از گفتار مسخره آميز كفار باشد ، سياق و نظم آيه با آن مساعد نيست ، چون جواب سخن آنها در جمله * ( « انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الأَمْثالَ » ) * داده شد ، و اين خود اشتباهى است از اين مفسر جمله * ( « وَجَعَلْنا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أتَصْبِرُونَ » ) * متمم جواب سابق ، و به منزله تعليل است ، براى اينكه رسولان در خواص بشرى مثل ساير مردمند ، بدون اينكه زندگى و يا دعوتشان خاصيت آسمانى پيدا كند ، كه هر كس آن را ببيند قطع و يقين كند به اينكه از طرف خدا حامل رسالت شده است ، مانند نازل شدن فرشته بر آنان ، يا القاى گنج بر ايشان ، يا آفريدن باغى بر ايشان . پس گويا فرموده است ، علت اينكه انبياء در زندگيشان مانند ساير مردم هستند اين است كه ما بعضى از مردم را امتحان براى بعضى ديگر كرديم ، از آن جمله رسولان مايه امتحان مردمند و به وسيله ايشان اهل شك از اهل ايمان ، و پيروان هوى كه صبر بر تلخى حق ندارند از طالبان حق و خويشتنداران در طاعت خدا و جويندگان راه او متمايز مىشوند . از آنچه گذشت دو نكته روشن گرديد : اول اينكه : مراد از صبر ، همه اقسام صبر است ، يعنى صبر بر « اطاعت خدا » ، و صبر بر « تلخى مصائب » ، و صبر بر « تلخى ترك گناهان » . دوم اينكه : جمله * ( « وَجَعَلْنا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً » ) * از باب به كار بردن حكم عام در جاى

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 254 .