كه آياتش بين حق و باطل جدايى مىاندازد ، و يا از اين جهت بوده كه آياتش جدا جدا نازل شده . مؤيد معناى اول اين است كه اين كلمه در قرآن كريم بر تورات هم اطلاق شده ، با اينكه تورات يكباره نازل شد . راغب در مفردات گفته : كلمه « فرقان » از كلمه « فرق » بليغتر است ، براى اينكه فرقان تنها در فرق نهادن بين حق و باطل استعمال مىشود ، مانند قنعان ، كه تنها در مردى استعمال مىشود كه ديگران به حكم او قناعت مىكنند ، و اين كلمه اسم است نه مصدر ، به خلاف فرق كه هم مصدر است ، و هم در فرق بين حق و باطل و غير آن استعمال مىشود « 1 » . كلمه « عالمين » جمع عالم است كه معنايش خلق است ، در صحاح اللغة گفته : « عالم » به معناى خلق است ، و جمع آن عوالم مىآيد ، و عالمون به معناى اصناف خلق است « 2 » . و اين لفظ هر چند شامل همه خلق از جماد و نبات و حيوان و انسان و جن و ملك مىشود ، و ليكن در خصوص آيه مورد بحث به خاطر سياقى كه دارد يعنى انذار را غايت و نتيجه تنزيل قرآن قرار داده ، مراد از آن خصوص مكلفين از خلق است ، كه ثقلان يعنى جن و انس است ، البته ما تنها از مكلفين اين دو صنف را مىشناسيم . با اين بيان روشن شد اينكه بعضى « 3 » از مفسرين گفته‌اند : آيه شريفه دلالت مىكند بر عموم رسالت رسول خدا ( ص ) ، و اينكه آن جناب مبعوث بر تمامى ما سوى اللَّه است ، صحيح نيست ، چون اين مفسر غفلت كرده از اينكه چرا از رسالت تعبير به انذار فرموده ، و نظير آيه مورد بحث در دلالت بر عموميت آيه : « وَاصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ » « 4 » و آيه « وَفَضَّلْناهُمْ عَلَى الْعالَمِينَ » « 5 » مىباشد . كلمه « نذير » - به طورى كه گفته‌اند « 6 » - به معناى منذر ، ( بيمرسان ) است ، و انذار با تخويف قريب المعنا است . پس اينكه فرمود : * ( « تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِه » ) * معنايش اين است كه خير بسيار در كسى كه فرقان را بر عبد خود محمد ( ص ) نازل كرد ثابت شد ، و

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « فرق » . ( 2 ) صحاح اللغة ، ج 5 ، ص 1991 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 231 . ( 4 ) آل عمران ، آيه 42 . ( 5 ) سوره جاثيه ، آيه 16 . ( 6 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 231 .