كدر ، آنها را روشن مىكنند ، با اين تفاوت كه ظهور اشياء به نور الهى عين وجود يافتن آنها است ، ولى ظهور اجسام كثيف به وسيله انوار حسى غير از اصل وجود آنها است . در اين ميان نور خاصى هست كه تنها مؤمنين با آن روشن مىشوند ، و به وسيله آن به سوى اعمال صالح راه مىيابند و آن نور معرفت است كه دلها و ديده هاى مؤمنين در روزى كه دلها و ديده ها زير و رو مىشود ، به آن روشن مىگردد ، و در نتيجه به سوى سعادت جاودانه خود هدايت مىشوند ، و آنچه در دنيا برايشان غيب بود در آن روز برايشان عيان مىشود . خداى تعالى اين نور را به چراغى مثل زده كه در شيشه اى قرار داشته باشد و با روغن زيتونى در غايت صفا بسوزد و چون شيشه چراغ نيز صاف است ، مانند كوكب درى بدرخشد ، و صفاى اين با صفاى آن ، نور على نور تشكيل دهد ، و اين چراغ در خانه هاى عبادت آويخته باشد ، خانه هايى كه در آنها مردانى مؤمن ، خداى را تسبيح كنند ، مردانى كه تجارت و بيع ايشان را از ياد پروردگارشان و از عبادت خدا باز نمىدارد . اين مثال ، صفت نور معرفتى است كه خداى تعالى مؤمنين را با آن گرامى داشته ، نورى كه دنبالش سعادت هميشگى است ، و كفار را از آن محروم كرده ، و ايشان را در ظلماتى قرار داده كه هيچ نمىبينند . پس كسى كه مشغول با پروردگار خويش باشد و از متاع حيات دنيا اعراض كند به نورى از ناحيه خدا اختصاص مىيابد ، و خدا هر چه بخواهد مىكند ، ملك از آن او است ، و باز گشت به سوى او است ، و هر حكمى بخواهد مىراند ، قطره باران و تگرگ را از يك ابر مىبارد ، و شب و روز را جابجا مىكند ، گروهى از حيوانات را طورى قرار داده كه با شكم راه بروند ، و گروهى ديگر با دو پا و گروه سوم با چهار پا ، با اينكه همه آنها را از آب آفريده . اين آيات چنان نيست كه به كلى با آيات قبلى اجنبى باشد ، بلكه وجه اتصالى با آنها دارد ، چون آيات قبل كه احكام و شرايع را بيان مىكرد بدينجا خاتمه يافت كه * ( « وَلَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ آياتٍ مُبَيِّناتٍ وَمَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ » ) * كه در آن گفتگو از « بيان » شد ، و معلوم است كه بيان به معناى اظهار حقايق معارف ، و در نتيجه تنويرى است الهى . علاوه بر اين در آيه مذكور كلمه « آيات » آمده بود ، و آيات همان قرآن است كه خداى تعالى در چند جا آن را نور خوانده ، مانند آيه « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً » « 1 » .

--> ( 1 ) به سوى شما نازل كرديم نورى آشكارا . سوره نساء ، آيه 174 .