مقام بيان معنايى عالى خواهد بود ، و آن اين است كه روز قيامت حقايق براى بشر ظهور پيدا مىكند ، و اين معنا با جمله * ( « وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ » ) * سازگارتر است . اين آيه از غرر و آيات برجسته قرآنى است ، كه معرفت خداى را تفسير مىكند ، چون جمله * ( « وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ » ) * خبر مىدهد كه حق به هيچ وجه از وجوه و به هيچ تقديرى از تقادير ، سترت و خفاء ندارد و بديهىترين بديهيات است كه جهل به آن تعلق نمىگيرد ، ولى بسيار مىشود كه يك امر بديهى مورد غفلت قرار مىگيرد ، پس علم به خداى تعالى معنايش دانستن امرى مجهول نيست ، بلكه معنايش ارتفاع غفلت از درك او است ، كه بسا از اين ارتفاع غفلت به علم و معرفت تعبير مىشود ، و مىگويند فلانى معرفت به خدا دارد و خداشناس است كه معناى واقعىاش اين است كه فلانى از خدا غافل نيست ، و همين معنايى است كه روز قيامت براى همه دست مىدهد ، و مىفهمند كه خدا حق مبين و آشكار است ، ( چون در قيامت ديگر عواملى براى غفلت نيست ) . و به مثل اين معنا ، آيه « لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 1 » اشاره مىفرمايد . * ( « الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثاتِ وَالطَّيِّباتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّباتِ . . . » ) * اينكه در ذيل اين آيه فرموده : * ( « أُولئِكَ مُبَرَّؤُنَ مِمَّا يَقُولُونَ » ) * دليل است بر اينكه مراد از « خبيثات و خبيثين » و « طيبات و طيبين » ، مردان و زنان متصف به خباثت و طهارتند . بنا بر اين ، آيه متمم آيات افك و متصل به آنها و در سياق مشارك با آنها است . و اين آيه عام است ، و از جهت الفاظ هيچ مخصصى ندارد . پس مراد از طيب و طهارتى كه باعث مىشود از آنچه مردم درباره ايشان مىگويند مبراء باشند ، به طورى كه از آيات سابق فهميده مىشود همان معنايى است كه اتصاف به ايمان و احصان مقتضى آن است . پس مؤمنين و مؤمنات با احصان ، طيبين و طيباتند ، و هر يك مختص به ديگرى است ، و ايشان به حكم ايمان و احصان شرعا از نسبتهاى ناروايى كه شاهدى بر آن اقامه نشود مبرا هستند ، و از جهت ايمانى كه دارند محكوم به مغفرتند ، هم چنان كه فرموده : « وَآمِنُوا بِه يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ » « 2 » و نيز به همان جهت رزق كريمى

--> ( 1 ) تو از اين معنا در غفلت بودى ، ما پرده غفلتت را بر داشتيم ، اينك امروز تيز مىبينى . سوره ق ، آيه 22 . ( 2 ) و ايمان آورديد تا از گناهانتان ببخشايد . سوره احقاف ، آيه 31 .