صيغه عهد ملتزم به آن شده باشد ، مانند نذر و سوگند . و ممكن است منظور از آن ، مطلق تكليفهايى باشد كه متوجه به مؤمنين شده ، چون در قرآن ايمان مؤمن را « عهد » و « ميثاق » او ناميده است . و همچنين تكاليفى را كه متوجه آنان كرده عهد خوانده و فرموده : « أوَ كُلَّما عاهَدُوا عَهْداً نَبَذَه فَرِيقٌ مِنْهُمْ » « 1 » و نيز فرموده : « وَلَقَدْ كانُوا عاهَدُوا اللَّه مِنْ قَبْلُ ، لا يُوَلُّونَ الأَدْبارَ » « 2 » و شايد به جهت همين كه اين معنا مورد نظر بوده ، كلمه عهد را مفرد آورد ، چون تمامى تكاليف را يك عهد و يك ايمان شامل مىشود . كلمه « رعايت » به معناى حفظ است . و بعضى « 3 » گفته‌اند : اصل اين كلمه به معناى محافظت از حيوانات است ، يا به اينكه آنها را غذا دهند ، غذايى كه حافظ حيات آنها باشد ، و يا به اينكه از خطر دشمن و درنده نگاه بدارند و آن گاه در مطلق حفظ استعمال شده است . و بعيد نيست كه عكس اين مطلب به ذهن نزديكتر باشد ، يعنى كلمه مورد بحث در اصل به معناى مطلق حفظ بوده و سپس در خصوص حفظ حيوانات استعمال شده باشد . و كوتاه سخن اينكه : آيه مورد بحث مؤمنين را به حفظ امانت و خيانت نكردن به آن و حفظ عهد و نشكستن آن ، توصيف مىكند و حق ايمان هم همين است كه مؤمن را به رعايت عهد و امانت وادار سازد ، چون در ايمان معناى سكون و استقرار و اطمينان نهفته ، وقتى انسان كسى را امين دانست و يقين كرد كه هرگز خيانت ننموده پيمان نمىشكند ، قهرا دلش بر آنچه يقين يافته مستقر و ساكن و مطمئن مىشود و ديگر تزلزلى به خود راه نمىدهد . * ( « وَالَّذِينَ هُمْ عَلى صَلَواتِهِمْ يُحافِظُونَ » ) * « صلوات » جمع « صلاة - نماز » است . و اينكه فرموده : « نماز را محافظت مىكنند » خود قرينه اين است كه مراد محافظت از عدد آن است پس مؤمنين محافظت دارند كه يكى از نمازهايشان فوت نشود و دائما مراقب آنند . حق ايمان هم همين است كه مؤمنين را به چنين مراقبتى بخواند . و به همين جهت كلمه « صلاة » را در اينجا با صيغه جمع آورده و در جمله « * ( فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ) * » مفرد ، براى اينكه خشوع در جنس نماز ، به طور مساوى شامل همه است ، و ديگر لازم نيست كه جمع آورده شود .

--> ( 1 ) و آيا هر عهدى كه با ايشان بسته شود و هر تكليفى كه به ايشان شود بنا دارند تخلف كنند ؟ سوره بقره ، آيه 100 . ( 2 ) قبلا هم با خدا عهد كردند كه پشت به جنگ نكنند سوره احزاب ، آيه 15 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 11 .