سعادت اخروى است ، اين در حقيقت دنياطلبى نيست ، بلكه اراده آخرت و عقبىطلبى است . از آنجا كه به آخرت نمىتوان رسيد مگر از راه دنيا ، لذا به هر انسانى كه اين راه را طى كند نمىشود گفت دنيا طلب مگر آنكه از آخرت اعراض نموده و به كلى آن را فراموش كند و در نتيجه اراده و حواسش خالص براى دنيا شود ، هم چنان كه كلمه « كان » در جمله « * ( مَنْ كانَ يُرِيدُ ) * » كه استمرار را افاده مىكند نيز اين معنا را مىرساند . آرى طالب دنيا كسى است كه معتقد به زندگى ديگرى غير اين زندگى دنيا نباشد ، و در نتيجه اعتقاد به نبوت و توحيد را لغو بپندارد ، زيرا كه اگر اعتقاد به معاد نباشد ، ديگر ايمان به خدا و فرستادگان او و تدين به دين اثرى نخواهد داشت . هم چنان كه خداى تعالى فرمود : « فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِه » « 1 » . و اينكه فرمود * ( « عَجَّلْنا لَه فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ » ) * معنايش اين است كه ما هم آنچه را كه او مىخواهد فورا به او مىدهيم ، البته نه هر قدر كه او مىخواهد ، بلكه هر قدر كه ما بخواهيم ، پس امر به دست ما است نه به اختيار او ، و اثر هر چه هست در اراده ما است نه در اراده او ، تازه اين روش را در باره همه دنياطلبان اعمال نمىكنيم ، بلكه در حق هر كس كه خواستيم به كار مىبنديم ، پس اراده اشخاص از هيچ جهت حاكم بر اراده ما نيست ، و اين تنها اراده ما است كه در ايشان حكومت مىكند . و چون اراده فعلى خداى عز و جل نسبت به هر چيز عبارتست از فراهم شدن اسباب خارجى و رسيدن آن به حد عليت تامه ، لذا بايد گفت كه آيه شريفه دلالت بر اين دارد كه هر انسان دنيا طلب از دنيا آن مقدارى كه اسباب اقتضاء كند ، و عواملى كه خداوند در عالم به جريان انداخته و به تقدير خود هر كدام را اثرى داده ، مساعدت نمايد رزق مىخورد ، پس دنيا طلب جز به قسمتى از خواسته هايش نمىرسد و فقط به پاره اى از آنچه كه مىخواهد و به زبان تكوين مسئلت مىنمايد نائل مىشود ، ليكن جز آن مقدار كه خداوند اسباب را به سويش جريان بيندازد نائل نمىگردد . « وَاللَّه مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ » . خداى سبحان اين حقيقت را در آيه اى ديگر به زبانى ديگر بيان كرده و فرمود : « وَلَوْ

--> ( 1 ) تو هم اى رسول از هر كس كه از ياد ما روى گردانيد و جز زندگانى دنيا را نخواست به كلى اعراض كن . منتهاى علم و فهم اين مردم تا همين حد است خدا به حال آن كس كه از راه حق گمراه شد آگاه است . سوره نجم ، آيه 29 و 30 .