و خلاصه اينكه در جمله * ( « وَنُخْرِجُ لَه » ) * اشاره اى است به اينكه حقايق كتاب اعمال از ادراك انسان پوشيده شده و در پس پرده غفلت است ، و خداوند در روز قيامت آن را از پس پرده بيرون مىكشد و آدمى را از جزئيات آن با خبر مىسازد ، و مقصود از جمله * ( « يَلْقاه مَنْشُوراً » ) * هم همين است و اين خود دليل بر اين است كه اين كتاب براى هر كس آماده و زير سر است ، و نسبت به احدى در آن غفلت نمىشود ، بنا بر اين ، جمله مذكور تاكيد جمله قبلى است كه مىفرمود : * ( « وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه فِي عُنُقِه » ) * چون حاصل معناى اين جمله نيز همين بود كه هر انسانى به زودى آثار اعمالش را خواهد يافت ، اولا براى اينكه آثار اعمال ، لازم لا ينفك و جدايى ناپذير او است و ثانيا براى اينكه به صورت كتابى در آمده كه به زودى آن را پخش و منتشر خواهد ديد . * ( « اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً » ) * . در اين آيه چيزى در تقدير است ، و تقدير آن چنين است : « يقال له اقرء كتابك . . . » . حرف « باء » در جمله * ( « كَفى بِنَفْسِكَ » ) * زائده است ، و اصل آن « كفت نفسك - نفس تو كافى است » بوده و اگر به جاى « كفت » « كفى » آورده و با اينكه كلمه « نفس » مؤنث است فعل آن را مذكر آورده ، از اين جهت بوده است كه نفس مؤنث مجازى است و در هر فاعلى كه مؤنث مجازى باشد هم مىتوان فعلش را مذكر آورد و هم مؤنث ، و چه بسا كه بعضى « 1 » در توجيه مذكر آوردن « كفى » گفته باشند كه باء در « بنفسك » زائده نيست ، و اين كلمه مجموعا اسم فعل است به معناى « اكتف - بس كن » و بسا توجيهات ديگرى نيز وجود دارد . اين آيه دلالت مىكند بر اينكه حجت كتاب مذكور حجتى است قاطع به طورى كه خواننده آن هيچ ترديدى در آن نمىكند ، هر چند كه خواننده خود گنهكار باشد ، و چطور چنين نباشد و حال آنكه در كتاب به جاى خط و نقش ، خود عمل ديده مىشود و پاداش و كيفر هم خود عمل است ، هم چنان كه فرموده « لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » « 2 » . از آن بيانى كه ما قبلا در وجه اتصال آيه * ( « وَيَدْعُ الإِنْسانُ بِالشَّرِّ » ) * به ما قبلش ذكر كرديم وجه اتصال دو آيه مورد بحث يعنى آيه * ( « وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه » ) * تا كلمه « حسيبا » به ما قبل خود نيز معلوم و روشن مىگردد .

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 15 ، ص 33 . ( 2 ) عذر نياوريد زيرا كيفرتان چيزى جز عمل خودتان نيست . سوره تحريم ، آيه 7 .